Για μια χωρίς Θεό θρησκευτικότητα Ι

Για χάρη των αναγνωστών που ενδιαφέρονται για την θρησκεία παραθέτω μικρό τμήμα από το νέο βιβλίο μου που αισίως έφθασε σε μια ολοκλήρωση, αλλά είναι άγνωστο αν και πότε θα εκδοθεί…

“Τώρα πλέον μπορούμε να μιλήσουμε για μια θρησκευτικότητα με μερική ή πλήρη απουσία του Θεού, για μια χωρίς θεό θρησκευτικότητα. Βέβαια μοιάζει με αντίφαση εν τοις όροις η χωρίς θεό θρησκευτικότητα αλλά αν εφαρμόσουμε τις διάφορες αναλύσεις που αναπτύξαμε μέχρι στιγμής θα γίνει φανερό ότι η αντίφαση είναι εντελώς επιφανειακή. Γιατί τι σημαίνει άραγε θρησκευτικότητα παρά μια αναφορά, μια σχέση με κάτι το οποίο μας υπερβαίνει, μας ξεπερνά; Πράγματι στον πυρήνα της κάθε θρησκείας βρίσκεται κάτι ευρύτερο, κάτι μεγαλύτερο κάτι δυνατότερο και πλουσιότερο από εμάς το οποίο οι διάφοροι πολιτισμοί το ονοματίζουν με διαφόρους τρόπους.

Το ερώτημα είναι αν μπορούμε και τώρα να αντλήσουμε οφέλη από τις παραδοσιακές θρησκείες. Το ερώτημα αυτό έχει αξία γιατί είναι ξεκάθαρο ότι χρειαζόμαστε τις θρησκείες ακόμα και αν καταλαβαίνουμε ότι αυτά που μας λένε είναι ξεπερασμένα ή λανθασμένα. Η ιστορική πείρα μας αποτρέπει από την ιδέα του να δημιουργήσουμε μια νέα θρησκεία. Πλέον αυτό είναι ένας ανεπίτρεπτος πλεονασμός. Επείγει λοιπόν το να κατανοήσουμε τις θρησκείες με ένα τέτοιο τρόπο που να μην μας επιβάλλονται εκπτώσεις στην λογική μας σκέψη και την κριτική μας ικανότητα.

Το ερώτημα αυτό είναι καίριο για όσους έχουν εμπλακεί στα γρανάζια μιας θρησκείας και αναρωτιούνται τι μπορούν να κάνουν τώρα, με ποιο τρόπο μπορούν να αξιοποιήσουν ότι τους προσφέρει η θρησκεία και ταυτόχρονα όμως να μην είναι υποχείριοι όλων αυτών που χρησιμοποιούν την θρησκεία για να αυξάνουν την δύναμη και το εγώ τους. Και οι αναλύσεις που παρουσιάσαμε στις προηγούμενες σελίδες μας επιτρέπουν πράγματι να πετύχουμε κάποιους δύσκολους κατά τα άλλα συγκερασμούς.

Μπορούμε πλέον να καταλάβουμε ότι το εμπειρικό στοιχείο των θρησκειών δεν σχετίζεται με τον δογματικό και θεολογικό τους λόγο. Θεωρητικά τουλάχιστον μπορεί κανείς να πραγματοποιεί όλα όσα προβλέπει μια θρησκεία χωρίς να είναι υποχρεωμένος να την πιστεύει, γιατί το θρησκευτικό βίωμα δεν είναι άνωθεν χαρισμένο αλλά έσωθεν του ανθρώπου εγγεγραμμένο. Αυτή η παρατήρηση είναι η βάση όλων γιατί μας ξεκαθαρίζει ότι η θρησκευτικότητα δεν είναι ίδιον όλων και ούτε πλεονεκτεί αυτός που μπορεί να την βιώσει ούτε μειονεκτεί αυτός που δεν μπορεί ή δεν θέλει. Τελικά η θρησκεία είναι μόνο για όσους την μπορούν και την θέλουν.

Αυτοί λοιπόν οι τελευταίοι μπορούν να κρατήσουν ανενδοιάστως ότι τους αρέσει, ότι σε αυτούς δουλεύει και να αφήσουν κατά μέρος όλα όσα δεν μπορούν να δεχτούν. Π.χ. μπορούν να κρατήσουν από το τελετουργικό ότι τους αρέσει, ότι τους γεμίζει και ικανοποιεί, χωρίς να δεσμεύονται να δεχθούν ότι τους αφήνει αδιάφορο. Πλην όμως εδώ υπάρχει κάποιο πρακτικό πρόβλημα. Πως π.χ. μπορεί κανείς να προσευχηθεί σε ένα Θεό που πιστεύει ότι δεν υπάρχει; Πως μπορεί να τιμά π.χ. τον Χριστό όταν ξέρει ότι ο άνθρωπος Χριστός δεν έχει καμιά σχέση με όσα λέει η εκκλησία για αυτόν;

Εδώ πρέπει να θυμηθούμε όσα έγραψα στις παραγράφους 3.9 και 3.10 για την ικανότητα της πρόθεσης των ανθρώπων. Το ερώτημα λοιπόν μετασχηματίζεται στο ερώτημα πως είναι δυνατόν ο Χριστός να ενεργοποιεί την πρόθεση ενός πιστού που εν τούτοις ξέρει ότι το ιστορικό πρόσωπο Χριστός δεν έχει καμιά σχέση με όσα του αποδίδονται; Λοιπόν πρέπει να επισημάνουμε ότι ο ιστορικός Χριστός δεν έχασε τώρα την σχέση με αυτά που του αποδίδονται. Ποτέ δεν την είχε και επομένως αν λειτούργησε μέσα στις συνειδήσεις των ανθρώπων και μέσα στην ιστορική πορεία της Ευρώπης και της δικής μας κοινωνίας, αυτό δεν έγινε γιατί τότε αυτό που πίστευαν οι άνθρωποι ήταν αληθινό, κάτι που έπαψε να είναι αληθινό στις μέρες μας. ”

(Συνεχίζεται)

Ιδού η Ορθοδοξία ΙΙ

Η αλήθεια είναι ότι για άλλο θέμα ήθελα να γράψω αλλά τα πολλά σχόλια τα οποία έγραψαν φίλοι αναγνώστες στο προηγούμενο κείμενο με κάνουν να επανέλθω. Αρχικά θα πω ότι ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 90 είχα φθάσει στο συμπέρασμα ότι οι θεολογικές διαφορές της ορθόδοξης εκκλησίας με την καθολική είναι υποτυπώδεις έως ανύπαρκτες και βέβαια θεωρούσα τα μυστήρια των καθολικών έγκυρα. Το ότι η εκκλησία τα θεωρεί άκυρα ήταν μια ακόμα ένδειξη ότι κάτι δεν πάει καλά, αλλά η σκέψη μου τότε δεν προχωρούσε περισσότερο.

Σήμερα η σχετική συζήτηση μου φαίνεται τόσο σοβαρή όσο και η απορία πόσοι άγγελοι χωρούν στο κεφάλι μιας καρφίτσας. Ας με συγχωρέσουν όσοι αναγνώστες έχουν διαφορετική άποψη. Δημοσιεύω τα σχόλιά τους γιατί είναι ευπρεπή, μερικά προϋποθέτουν σοβαρή γνώση και γνήσιο ενδιαφέρον. Κάποια που δεν έχουν τις αναγκαίες αυτές προδιαγραφές τα απορρίπτω. Ας το ξαναπώ, απορρίπτω πολλά σχόλια που έχουν το σύνηθες στους εκκλησιαστικούς (φανατικούς) κύκλους ύφος. Για μένα η εκκλησία είναι από την πολύ πρώτη της αρχή μια ενσάρκωση του ψέματος, άλλοτε μικρή και άλλοτε μεγάλη, άλλοτε αθώα και συχνά δόλια και όλα όσα παραξενεύουν τους σχολιαστές και πάσχουν να τα εξηγήσουν τα θεωρώ εντελώς φυσιολογικά και δεν έχω διάθεση να μπω σε περιττές συζητήσεις.

Αν το πρόγραμμα που μετρά την επισκεψιμότητα του μπλογκ είναι σωστό τότε το διαβάζουν αρκετοί άνθρωποι, όχι βέβαια υπερβολικά πολλοί, δεν είναι μαζικής κατανάλωσης, πάντως πολλοί περισσότεροι από τους σχολιαστές. Όλοι αυτοί φαντάζομαι ότι δεν θα αντέχουν να διαβάσουν όλα αυτά τα σχόλια και με το δίκιο τους. Όλη αυτή η κουβέντα μοιάζει να αφορά ελάχιστους πολίτες αυτής της χώρας. Αλλ’ όμως τα φαινόμενα απατούν.

Αν δει κανείς αυτήν την συζήτηση από μια απόσταση θα εκπλαγεί καθώς θα διαπιστώσει ότι είναι εντελώς ανάλογη με την συζήτηση για το περίφημο μνημόνιο που κυριαρχεί στην πολιτική σκηνή της χώρας μας. Δείτε λιγάκι πως εξελίσσεται αυτή η συζήτηση. Το ενδιαφέρον, το πάθος δεν είναι στην ενεργοποίηση για να βγούμε από το αδιέξοδο. Κατρακυλούμε στον γκρεμό σαν να είμαστε υπνωτισμένοι… Το πάθος αναδύεται στην προσπάθεια να φορτώσει ο ένας τις ευθύνες στον άλλο και κυρίως στο να κρατήσει υπό την ιδεολογική του κυριαρχία, έστω κατά φαντασία τους οπαδούς του. Παθιαζόμαστε, ή προσπαθούν να μας παθιάσουν για το παρελθόν αδιαφορώντας για το παρόν βάζοντάς μας διαρκώς σε διλλήματα, πάντα κατά φαντασία.

Κάποια στιγμή θα παρουσιάσω εκτενώς την σκέψη μου, πλέον την έχω προχωρήσει πολύ, αλλά ας θυμηθείτε ότι η παθιασμένη συζήτηση των σχολιαστών που σήμερα συγκινεί ελάχιστους, στο παρελθόν πάθιαζε ολόκληρη την κοινωνία. Και τότε ήταν συζήτηση για το πόσοι άγγελοι χωρούν στο κεφάλι μιας καρφίτσας. Η εκκλησία και τότε ήταν ψέμα. Για να πιστεύει όμως μια κοινωνία ότι για χάρη αυτού του θέματος είναι καλύτερα να υποταχθεί στους Τούρκους, έπρεπε να έχει υποστεί μια ιδιαίτερη ιδεολογική επεξεργασία.

Η εκκλησία χάθηκε και σήμερα είναι ένα πτώμα όμορφα διακοσμημένο, όμως τα προϊόντα αυτής της επεξεργασίας, είναι πολιτιστικά και δεν χάθηκαν. Το αποδεικνύει ο τρόπος που αντιμετωπίζει η κοινωνία μας την πτώχευση. Και όχι μόνο.

Αν δεν μπορέσουμε να δούμε αυτά τα προϊόντα και να τα απενεργοποιήσουμε, από μόνοι μας δεν θα μπορέσουμε να βγούμε από την πτώχευση…

Όποιος έχει αφαιρετική σκέψη ας διαβάσει τα σχόλια και θα αναγνωρίσει τις αιτίες της κρίσης!

Ιδού η Ορθοδοξία!

Στο βιβλίο μου Σοκ και Δέος κάνω μια συστηματική, πλήρη και συνοπτική περιγραφή της διδασκαλίας της ορθοδόξου εκκλησίας. Εκεί εμφανίζονται και διδασκαλίες οι οποίες είναι αδιανόητες για τα αυτιά ενός σύγχρονου χριστιανού. Αρκετοί λοιπόν τέτοιοι σύγχρονοι χριστιανοί, που δεν ασχολήθηκαν ποτέ στα σοβαρά με το θέμα, με κατηγόρησαν ότι τα παραλέω ή ότι δεν είμαι ακριβής. ( Κανείς βέβαια γνώστης των θεμάτων δεν ισχυρίσθηκε κάτι τέτοιο.)

Αυτές τις μέρες έμαθα ένα γεγονός, το οποίο πέρασε στα ψιλά, το οποίο επιβεβαίωσε όσα σκέπτομαι για το μέλλον της ορθόδοξης εκκλησίας, αν και πρέπει να πω ότι με αιφνιδίασε η ταχύτητα με την οποία συνέβη. Ετέθη σε αργία ένας λόγιος κληρικός, τον οποίο είχα γνωρίσει από τα γραπτά του, και πρόσφατα τον γνώρισα και προσωπικά, γιατί έκανε το μέγιστο των παραπτωμάτων: Σύμφωνα με το κατηγορητήριο, κοινώνησε σε καθολική εκκλησία κατά την διάρκεια καθολικής θείας κοινωνίας! Αυτή του η πράξη προκάλεσε, σε χρόνο ρεκόρ, εδώ ξαφνιάστηκα, την παύση του που μάλλον θα επισύρει και την καθαίρεσή του!

Δεν θα σχολιάσω την πράξη της εκκλησίας αν είναι σωστή ή όχι γιατί δεν είναι δικό μου θέμα. Θέλω να παρακαλέσω τον αναγνώστη να σκεφτεί το τι σημαίνει αυτό. Ο κληρικός τιμωρήθηκε γιατί κοινώνησε σε μια άλλη χριστιανική εκκλησία. Αυτό έγινε γιατί, όπως λέει το Πιστεύω, μόνο μια εκκλησία υπάρχει και αυτή είναι βέβαια η ορθόδοξη. Τα δε μυστήρια της καθολικής εκκλησίας δεν είναι μόνο άκυρα αλλά είναι και μιαρά και όποιος συμμετέχει σε αυτά όχι μόνο δεν παίρνει θεία χάρη, αλλά μολύνεται, αμαρτάνει έτσι που αν είναι κληρικός καθαιρείται αν δε είναι λαϊκός δεν μπορεί να γίνει κληρικός. (Αυτά τα λεν οι κανόνες) Για σκεφτείτε τι σημαίνει αυτό. Τι άλλο παρά το γεγονός ότι ο Θεός, όταν ένας ορθόδοξος κληρικός τον “καλεί” να τελέσει μια θεία λειτουργία, έρχεται και την τελεί. Αν όμως είναι καθολικός κληρικός τότε κάνει πως δεν ακούει και …δεν έρχεται!

Επί χίλια χρόνια άπειροι καθολικοί κληρικοί καθημερινά τελούν την θεία λειτουργία και τα άλλα μυστήρια, και, κατά τους ορθοδόξους, ο Θεός τους ακούει παγερά αδιάφορος ενώ είναι εύκολος στο να ακούσει και τον πλέον (ενδεχομένως) διεφθαρμένο ορθόδοξο κληρικό! Βέβαια ο Θεός κάνει και κάποιες εξαιρέσεις, γιατί ακούει τους καθολικούς κληρικούς όταν κάνουν το βάπτισμα. Έχω και μερικές απορίες, π.χ. εφόσον η ιεροσύνη των καθολικών είναι άκυρη και η κληρικοί απλοί λαϊκοί, άραγε αν ένα παιδάκι καθολικό, παίζοντας, κάνει μια βάπτιση, αυτή θα θεωρηθεί έγκυρη; Και πως γίνεται να μην “μπερδεύεται” ο Θεός από το γεγονός ότι ορισμένοι ορθόδοξοι θεωρούν και το βάπτισμα των καθολικών άκυρο ενώ άλλοι το θεωρούν έγκυρο; Αυτά και άλλα παρόμοια θα πρέπει να μας εξηγήσουν οι ορθόδοξοι θεολόγοι, αλλά …κάνουν την πάπια…

Για να είμαστε ειλικρινείς δεν κάνουν ακριβώς την πάπια, αλλά εξωθούν το παιχνίδι με τις λέξεις στα όριά του έτσι ώστε και ο σκύλος ολόκληρος, να μην φαίνονται ότι αρνούνται το Πιστεύω, και η πίτα ολόκληρη, να φαίνονται ότι δεν παραλογίζονται. Και όποιον πείσουν.

Η τιμωρία του συγκεκριμένου κληρικού αποδεικνύει το πραγματικό πρόσωπο της ορθόδοξης εκκλησίας. Μπορεί να είναι αποτρόπαιο αλλά είναι συνεπές, το μόνο που είναι συνεπές με την θεολογία της, με το Πιστεύω. Όλα τα άλλα, τα …προοδευτικά είναι ψεύτικα, είναι απατηλά, είναι οι αυτοδικαιωτικές φαντασιώσεις διαφόρων σχετικών ή ασχέτων με την χριστιανική θεολογία.

Εκτιμώ ότι στο άμεσο μέλλον, αυτό το σκληρό πρόσωπο θα κυριαρχήσει και θα αποβάλει από την εκκλησία όλα τα προοδευτικά πρόσωπα. Εκτιμώ ότι αυτό είναι νομοτέλεια στις πάσης φύσεως σέκτες…

Επιστήμη και Πτώση

Μια και μιλάμε για Επιστήμη και Θρησκεία παραθέτω μια επιστολη που έστειλα στο περιοδικό Σύναξη ως σχόλιο σε ένα άρθρο που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό, και όπου πιστεύω ότι οριοθετώ αρκετά καλά την σχέση θρησκείας και επιστήμης πάνω σε ένα συγκεκριμένο, και επίμαχο θέμα. Η επιστολή δημοσιεύθηκε στο επόμενο τεύχος (114) της Σύναξης και βέβαια δεν έλαβε κάποια, μέχρι στιγμής, απάντηση.

κ. Διευθυντά,


Στο τεύχος 113 της Σύναξης διάβασα το πολύ ενδιαφέρον άρθρο του κ. Θεόφιλου Αμπατζίδη με τίτλο, Το αίνιγμα του κακού και η σύγχρονη θεολογική του ερμηνευτική. Κατ’ αρχάς θα ήθελα να τον συγχαρώ για το γεγονός ότι τολμά να τοποθετηθεί γραπτώς για ένα θέμα το οποίο, όπως σημειώνει, μοιάζει με αναμμένο κάρβουνο. Θα μπορούσα να σχολιάσω πολλά σημεία του άρθρου, όμως επιλέγω να ασχοληθώ μόνο με ένα που ίσως είναι και το κεντρικότερο για τις σκέψεις που παρουσιάζει. Και συγκεκριμένα στο ερώτημα αν η επιστήμη καθιστά υποχρεωτική την αντιμετώπιση της Πτώσης ως μη ιστορικό γεγονός.

Η απάντηση του κ. Αμπατζίδη είναι αρνητική και αυτή του την τοποθέτηση προσπαθεί να την τεκμηριώσει με ορισμένα επιχειρήματα κάτι που δίνει την δυνατότητα για την ανάπτυξη ενός σχετικού διαλόγου στον οποίο θέλω να ανταποκριθώ ώστε το υπό εξέταση θέμα να φωτισθεί όσο το δυνατόν καλύτερα. Πιστεύω ότι το θέμα είναι αρκούντως σοβαρό ώστε να πρέπει να το αντιμετωπίζει κανείς με την ανάλογη σοβαρότητα και συνέπεια κάτι το οποίο διακρίνει κανείς σε όλο το άρθρο. Για τον σκοπό αυτό θα εξετάσω την διδασκαλία για την Πτώση λίγο πιο αναλυτικά ώστε να γίνει κατανοητό ποιο ακριβώς είναι το πρόβλημα και έτσι ο αναγνώστης του περιοδικού να αξιολογήσει ανάλογα τα επιχειρήματα του κ. Αμπατζίδη.

Αρχικά πρέπει να επισημάνω ότι η επιστήμη, ως επιστήμη, δεν θέτει κανένα θέμα στην θεολογία γιατί η επιστήμη δεν ασχολείται με θεολογικά θέματα. Από όσο ξέρω, και είμαι σε θέση να ξέρω, καμιά επιστημονική έρευνα δεν έγινε με στόχο να αποδειχθεί ή να διαψευσθεί η εκκλησιαστική διδασκαλία για την Πτώση, και δεν είναι λογικό να αναμένει κανείς ότι στο μέλλον θα συμβεί κάτι τέτοιο. Το πρόβλημα δεν τίθεται σε επίπεδο επιστήμης και θεολογίας. Πλην όμως υπάρχει πράγματι πρόβλημα και ο λόγος είναι ο εξής: Η εκκλησιαστική διδασκαλία για την Πτώση αποτελείται από δύο τμήματα. Από μία μεταφυσική διδασκαλία-θεωρία και από μία θεολογική διδασκαλία.

Η μεταφυσική διδασκαλία αναφέρεται στον τρόπο ύπαρξης του φυσικού κόσμου από την στιγμή της Δημιουργίας μέχρι την Πτώση και από την Πτώση μέχρι σήμερα, ενώ αντιστοίχως η θεολογική αναφέρεται στο σωτηριώδες έργο του Χριστού. Η εκκλησιαστική διδασκαλία για την προ της Πτώσεως κατάσταση του φυσικού κόσμου είναι μια τυπικά μεταφυσική διδασκαλία γιατί αναφέρεται στον τρόπο που είναι την εποχή εκείνη ο φυσικός κόσμος και τα χαρακτηριστικά με τα οποία τον προικίζει, (συνοπτικά απουσία θανάτου) δεν είναι αποτέλεσμα παρατήρησης αλλά προκύπτει έμμεσα δια λογικών συλλογισμών. Δεν υπάρχει κανείς μάρτυρας εκείνης της εποχής. Οι πατέρες μιλούν για την εποχή εκείνη αξιοποιώντας χωρία από την Παλαιά Διαθήκη και από τις αντιλήψεις περί της θεότητας, τις οποίες θεωρούσαν ως απολύτως δεδομένες.

Στις μέρες μας υπάρχει και η θεωρία του βιώματος του εκκλησιαστικού σώματος, κάτι που επικαλείται και ο κ. Αμπατζίδης, πλην όμως το βίωμα δεν έχει μία και μοναδική ερμηνεία και κάθε αποδεκτή ερμηνεία έχει μεταφυσικό χαρακτήρα και κατ’ ουδένα τρόπο συνιστά αποδεικτικό της ορθότητας της όποιας μεταφυσικής μας επιλογής. Ανάλογα θα πρέπει να σημειώσω ότι και κάθε επιστημονική θεωρία που αναφέρεται στην αρχή του σύμπαντος (και όχι μόνο) έχει και αυτή μεταφυσικό χαρακτήρα, όπως γνωρίζει καλά όποιος έχει ασχοληθεί με την φιλοσοφία της επιστήμης. (π.χ. βλ. στο, Εισαγωγή στην Φιλοσοφία της Επιστήμης, Clark Glymour, Ο Ρεαλισμός και η Φύση των Θεωριών, σελ. 139 κ.ε., Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης 2005) Επομένως δεν συνιστά μειονέκτημα της εκκλησιαστικής διδασκαλίας το γεγονός ότι έχει μεταφυσικό χαρακτήρα. Δεν θα μπορούσε να γίνει διαφορετικά. Τα προβλήματα ανακύπτουν εκ του γεγονότος ότι μεταφυσική δεν σημαίνει αυθαιρεσία. Μια μεταφυσική διδασκαλία ή αντίστοιχα θεωρία κρίνεται εκ της λογικής της πληρότητας και αυτοσυνέπειας και από την συμβατότητά της με τα παρατηρησιακά δεδομένα, τα οποία στην πραγματικότητα ενισχύουν ή εξασθενούν την αυτοσυνέπειά της.

Το πρόβλημα λοιπόν της εκκλησιαστικής διδασκαλίας για την Πτώση έγκειται στο γεγονός ότι πλήθος παρατηρησιακών, δηλαδή εμπειρικών, δεδομένων που δεν επιδέχονται αμφισβήτησης, όπως αναγνωρίζει και ο κ. Αμπατζίδης, συγκρούονται βίαια με την εκκλησιαστική μεταφυσική διδασκαλία για τον φυσικό κόσμο πριν από την εμφάνιση του ανθρώπου. Η Πτώση, δηλαδή το σημείο αλλαγής δεν συνιστά το κέντρο της μεταφυσικής διδασκαλίας αλλά είναι λογική συνέπειά της. Χωρίς την Πτώση η μεταφυσική αυτή διδασκαλία της Εκκλησίας δεν θα ήταν συμβατή με τον κόσμο που βλέπουμε. Το θέμα λοιπόν δεν είναι γιατί στα παρατηρησιακά δεδομένα τα οποία αναφέρονται στο παρελθόν δεν “βλέπουμε” την Πτώση, δηλαδή την αλλαγή κατάστασης, αλλά το ότι τα δεδομένα αυτά είναι ασύμβατα με τα φυσικά χαρακτηριστικά της προπτωτικής κατάστασης του φυσικού κόσμου, έτσι όπως τα οραματίζεται η εκκλησιαστική διδασκαλία.

Ο αναγνώστης θα διευκολυνθεί στην κατανόηση του θέματος αν διακρίνει το μεταφυσικό από το υπερφυσικό, έννοιες που δυστυχώς συνήθως χρησιμοποιούνται αδιάκριτα. Μεταφυσική μπορεί να είναι μια άποψη ή μια θεωρία, όχι ένα γεγονός. Μεταφυσική είναι μια διήγηση, μια ερμηνεία για ένα γεγονός το οποίο μπορεί να είναι είτε φυσικό είτε υπερφυσικό. Ένα φυσικό γεγονός μπορεί να ερμηνεύεται είτε φυσικά είτε μεταφυσικά, (στον μικρόκοσμο και τον μακρόκοσμο πάντα υπεισέρχεται η μεταφυσική) ενώ ένα υπερφυσικό γεγονός ερμηνεύεται πάντα μεταφυσικά. Η μεταφυσική είναι φιλοσοφία και επεκτείνεται πάντα πέρα από τα τυπικά επιστημονικά όρια. Υπερφυσικό είναι πάντα ένα γεγονός το οποίο δεν είναι ερμηνεύσιμο με βάση τις υπάρχουσες γνώσεις. Φυσικά τίποτα δεν αποκλείει την πιθανότητα κάτι που σήμερα χαρακτηρίζεται ως υπερφυσικό στο μέλλον να ανήκει στην κατηγορία των φυσικών γεγονότων.

Η Πτώση λοιπόν είναι ένα υπερφυσικό γεγονός, η περιγραφή όμως της προπτωτικής κατάστασης είναι μια μεταφυσική θεωρία. Η Ανάσταση του Χριστού είναι επίσης ένα υπερφυσικό γεγονός και ερμηνεύεται και αυτή πάντα μεταφυσικά. Και εύλογα και η Πτώση και η Ανάσταση και τα όποια άλλα υπερφυσικά γεγονότα στα οποία πιστεύουν οι χριστιανοί ή οι άλλες θρησκείες δεν μπορούν αν είναι αντικείμενο επιστημονικής εξέτασης. Μπορούν όμως να είναι αντικείμενα φιλοσοφικής (δηλαδή μεταφυσικής) και θεολογικής έρευνας, όπως και είναι. Η έρευνα αυτή άπτεται κυρίως του νοήματος των υπερφυσικών γεγονότων. Η θεολογία λοιπόν της Πτώσης ή της Ανάστασης αυτονοήτως είναι εκτός των ενδιαφερόντων της επιστημονικής έρευνας, αν και μπορεί να εμπίπτουν στα προσωπικά ενδιαφέροντα κάποιων επιστημόνων.

Με τα παραπάνω γίνεται φανερό η άποψη ότι η επιστημονική λογική μας υποχρεώνει απριόρι να απορρίψουμε την Πτώση ή την Ανάσταση ή άλλα ανάλογα πιστεύω είναι λάθος και άσχετη με το θέμα μας, που είναι η αυτοσυνέπεια και η συμβατότητα με τα παρατηρησιακά δεδομένα, της μεταφυσικής διδασκαλίας της εκκλησίας αναφορικά με τον τρόπο που υπήρχε ο κόσμος πριν από την Πτώση. Φυσικά αν δεν υπάρχει προπτωτική κατάσταση δεν υπάρχει και Πτώση, πλην όμως το πρόβλημα δεν είναι ότι δεν βλέπουμε το αποτύπωμα της Πτώσης αλλά ότι δεν βλέπουμε το αποτύπωμα της προπτωτικής κατάστασης. Και κατά μείζονα λόγο δεν ισχύει το αντίστροφο. Μπορεί κανείς να δουλεύει με την επιστημονική μέθοδο και να πιστεύει στην Ανάσταση του Χριστού ή όποιο άλλο υπερφυσικό γεγονός. Δεν μπορεί όμως να δέχεται μια μεταφυσική θεωρία η οποία να οδηγεί σε παραλογισμούς.

Αντίστοιχα το αναστημένο σώμα του Χριστού συνιστά ένα υπερφυσικό γεγονός και είναι αναμενόμενο να ερμηνεύεται μόνο μεταφυσικά και ενδεχομένως να μην ανιχνεύεται από τα επιστημονικά όργανα. Η αλήθεια είναι ότι αυτό είναι αμφίβολο, αν πράγματι το σώμα αυτό είναι υλικό. Εδώ όμως έχουμε παιχνίδι με τις λέξεις. Ένα σώμα που περνά μέσα από τοίχους δεν μπορεί να είναι υλικό, με τον συνήθη τρόπο που εννοούμε την λέξη υλικός. Πιθανόν να αποτελείται από ύλη άλλου τύπου, αλλά τίποτα δεν αποκλείει να ανιχνεύεται με κάποια εξελιγμένα επιστημονικά όργανα. Όλη αυτή η συζήτηση για τις λεπτομέρειες ενός υπερφυσικού γεγονότος για το οποίο έχουμε μόνο ασαφείς πληροφορίες έχει καθαρά εικοτολογικό χαρακτήρα και δεν μπορεί να συνιστά κριτήριο για τον έλεγχο μιας μεταφυσικής πρότασης η οποία αναφέρεται στο ιστορικό παρελθόν του σύμπαντος, το αποτύπωμα του οποίου είναι έγκυρα παρατηρησιακά δεδομένα.

Πιο πολύ ενδιαφέρον έχει η συζήτηση για την εσχατολογική κατάσταση. Και εδώ έχουμε μια μεταφυσική πρόταση για το πώς θα είναι το σύμπαν κάποια στιγμή στο μέλλον. Η (χριστιανική) μεταφυσική αυτή πρόταση αναγνωρίζει ένα σαφές σημείο καμπής, όπου το παλαιό αντικαθίσταται από το νέο. Ο παλαιός κόσμος χάνεται και υπάρχει μόνο ο νέος. Είναι εύλογο να υποθέσει κανείς ότι η τεχνολογία του παλαιού κόσμου δεν θα μπορεί να ανιχνεύσει τα χαρακτηριστικά ή την παρουσία του νέου. Βέβαια μια και πιθανολογούμε ελεύθερα, τίποτα δεν αποκλείει οι κάτοικοι του νέου κόσμου να έχουν επιστήμη και τεχνολογία νέου τύπου που να ανιχνεύει τον εαυτό τους.

Μπορεί άραγε το εύλογο της παραπάνω πρότασης να καταστήσει εύλογη μια ανάλογη πρόταση που να αναφέρεται στο παρελθόν; Υπάρχει ένα θέμα το οποίο πιθανόν ο κ. Αμπατζίδης δεν το έχει προσέξει. Στα έσχατα υπάρχει μια και μόνο κατάσταση των όντων. Δεν νομίζω ότι κάποιος θεολόγος μπορεί να ισχυρισθεί ότι στα έσχατα θα υπάρχουν και τα έσχατα και τα τωρινά. Δεν μπορεί όμως να ισχύει το ίδιο και για την αρχέγονη κατάσταση, έτσι όπως την οραματίζεται ο κ. Αμπατζίδης. Μπορεί πράγματι να διατυπώσει κανείς μια μεταφυσική πρόταση για τον φυσικό κόσμο κατά την οποία ο αρχέγονος κόσμος βρίσκεται σε μια τέτοια φυσική κατάσταση έτσι ώστε να μην αφήνει αποτύπωμα στην δική μας επιστημονική έρευνα, να μην αφήνει παρατηρησιακά, για εμάς, δεδομένα. Το ερώτημα είναι τι γίνεται με τα υπαρκτά αποτυπώματα, τα παρατηρησιακά δεδομένα ενός άλλου κόσμου, του δικού μας, τα οποία μας κατακλύζουν και τελικά μας αναγκάζουν να κάνουμε όλη αυτήν την συζήτηση.

Τα αποτυπώματα του δικού μας κόσμου είναι απτά και δεν μπορούν να αγνοηθούν και επομένως θα πρέπει να υποθέσουμε ότι στην αρχέγονη κατάσταση υπήρχαν ταυτόχρονα δύο κόσμοι, μιλώντας απλουστευτικά, ένας όπου το λιοντάρι έτρωγε το πρόβατο και ένας όπου όλοι ήταν χορτοφάγοι. Θα πρέπει λοιπόν ο κ. Αμπατζίδης να μας προτείνει μια πλήρη και αυτοσυνεπή μεταφυσική πρόταση όπου θα συνυπάρχουν αρμονικά οι δύο κόσμοι χωρίς να καταφύγει στην αυθαίρετη επιστημονική και θρησκευτική φαντασία. Θα πρέπει να πει κάτι πολύ πολύ περισσότερο από το, η Πτώση “δεν πραγματώνεται σε μία στιγμή αλλά στοιχεί προς τον χρόνο της κοσμικής Δημιουργίας.” Γιατί αν μπορούμε να φανταζόμαστε ελεύθερα κόσμους που δεν ανιχνεύονται και στους οποίους δίνουμε ότι ιδιότητες μας εξυπηρετούν, μπορούμε να φαντασθούμε ότι και τώρα υπάρχει ένας άλλος κόσμος στο οποίο όλα όσα ισχυρίζεται η χριστιανική διδασκαλία αληθεύουν και ένας άλλος κόσμος στον οποίο ζούμε όλοι εμείς. Μια τέτοια πρόταση σίγουρα είναι πολύ πιο οικονομική, δηλαδή ικανοποιεί το περίφημο κριτήριο του Όκκαμ…

Ελπίζω να γίνεται κατανοητό ότι αφενός μεν συνολικά η γραμμή σκέψης του κ. Αμπατζίδη είναι προβληματική γιατί αναφέρεται σε επιστήμη και θεολογία ενώ το θέμα που συζητά είναι θέμα πληρότητας και συνέπειας μιας συγκεκριμένης μεταφυσικής πρότασης και αφετέρου η λύση που προτείνει δημιουργεί περισσότερα προβλήματα από όσα τυχόν λύνει. Πλην όμως η μεταφυσική είναι μεταφυσική και ελέγχεται με την αυτοσυνέπειά της, αλλά η αυτοσυνέπεια είναι κάτι το σχετικό. Μπορεί κανείς να χαλαρώσει τα κριτήριά του όσο θέλει έτσι ώστε να μπορεί να πιστεύει στην δική του μεταφυσική.

Αυτό είναι μια πραγματικότητα και για τον λόγο αυτό γίνονται αποδεκτά από διάφορες ομάδες ανθρώπων και τα πιο απίθανα πιστεύω. Δεν προτίθεμαι να λύσω το πρόβλημα για λογαριασμό των θεολόγων, αλλά πιστεύω ότι είναι καιρός και οι χριστιανοί θεολόγοι να δουν τα πιστεύω τους τέτοια που είναι. Μια ακόμα διήγηση που ανέπτυξε η ανθρωπότητα στην προσπάθειά της να απαντήσει τα υπαρξιακά ερωτήματα των ανθρώπων. Μια διήγηση ανάμεσα σε πολλές άλλες. Μια διήγηση που στο παρελθόν ίσως πλεονεκτούσε έναντι κάποιων άλλων, σήμερα όμως μειονεκτεί εμφανώς.

Μπορεί αυτό να είναι ταπεινωτικό, αλλά υποτίθεται ότι ο χριστιανικός δρόμος είναι η οδός της ταπεινώσεως. Μπορώ όμως να ισχυρισθώ ότι αυτός ο δρόμος είναι δρόμος που μπορεί να έχει ζωή.

Ευχαριστώ για την φιλοξενία,

Αρσένιος Μέσκος

"Επιστήμη και Θρησκεία: Ορίζοντας τις έννοιες"

Είναι άραγε δυνατόν να κάνουμε κάτι στην Ελλάδα που να μην είναι …ελληνικό; Η απάντηση είναι απλή: Αυτό είναι απελπιστικά δύσκολο αλλά όχι αδύνατο. Προσωπικά διεκδικώ, με όποιο τρόπο μπορώ, αυτές τις ελάχιστες πιθανότητες. Και βέβαια δεν είμαι ο μόνος, ούτε μόνος. Αλλά είμαστε λίγοι, σε όλα τα πεδία.

Ο ελληνικός τρόπος είναι: τα ξέρω όλα, και όταν δεν μου βγαίνουν τα πράγματα καταφεύγω στο ψέμα και την φαντασία, αρκεί να μη μου αμφισβητηθούν οι βεβαιότητες. Αν δεν καταλαβαίνετε τι λέω, δείτε τους πολιτικούς…

Με πνεύμα λοιπόν αναζήτησης και απορίας και ανοικτοί στην έρευνα, ξεκινήσαμε πριν δύο χρόνια την Εταιρεία Μελέτης των σχέσεων της Επιστήμης με την Θρησκεία, ΕΜΕΣΕΘ http://www.emeseth.gr/portal/ . Το ελληνικό θαύμα κατάφερε να περάσουν 14 μήνες για να εγκριθεί το καταστατικό της, αν και είναι ένας απλός μη κερδοσκοπικός σύλλογος και όχι βέβαια κάποια εμπορική εταιρεία. Οι επιστημονικοί σύλλογοι είθισται να ονομάζονται εταιρείες.

Οι θρησκευόμενοι δεν ενδιαφέρονται για τέτοιες ανοικτές προσπάθειες και είναι κατανοητό, όμως η διαπλοκή της επιστήμης με την θρησκεία ενδιαφέρει κάθε σκεπτόμενο άνθρωπο και σε αυτούς απευθυνόμαστε. Ήδη έχουμε προγραμματίσει μια νέα εκδήλωση το άλλο Σάββατο, 9-10-2010 στις 11.30 πμ. στο βιβλιοπωλείο Αρμός, Μαυροκορδάτου 11, με θέμα "Επιστήμη και Θρησκεία: Ορίζοντας τις έννοιες".

Θα γίνουν δύο εισηγήσεις:

Α. Από τον καθ. Στ. Βιρβιδάκη, του τμ. Μεθοδολογίας, Ιστορίας και Θεωρίας της Επιστήμης του Παν. Αθηνών.

Περίληψη: Η φιλοσοφική θεώρηση της θρησκείας οφείλει να ξεκινά από την αναγνώριση της περιπλοκότητας και της αδυναμίας ικανοποιητικής σύλληψης των διαστάσεων της ίδιας της έννοιας.  Θα μπορούσαμε να μιλήσουμε για τη χαρακτηριστική φαινομενολογία της ηθικής εμπειρίας, η οποία γίνεται αντικείμενο διεπιστημονικών προσπαθειών ανάλυσης και εξήγησης, για ένα σύνολο λατρευτικών και τελετουργικών πρακτικών με αναφορά στο βίωμα  του «ιερού» και για την οργανωμένη θεσμική τους έκφραση, ή και για ιδιαίτερες αφηγήσεις, συστήματα συμβόλων, εννοιολογικά σχήματα που προτείνουν την συνολική κατανόηση και νοηματοδότηση της ανθρώπινης ύπαρξης και υπερβαίνουν τις απλές, επιστημονικές εξηγήσεις των φυσικών της γνωρισμάτων.  Το ερώτημα που θα μας απασχολήσει είναι σε ποιο βαθμό η θρησκευτική αντιμετώπιση της υλικής πραγματικότητας και της ανθρώπινης ζωής είναι συμβατή με την ακραιφνή επιστημονική τους προσέγγιση.

Β. Από την αναπ. καθ. Βάσω Κιντή του τμ. Μεθοδολογίας, Ιστορίας και Θεωρίας της Επιστήμης του Παν. Αθηνών.

Περίληψη: Το ερώτημα «Τι είναι επιστήμη;» το οποίο δεν μπορεί να απαντηθεί με έναν μοναδικό τρόπο. Η επιστήμη είναι μια πρακτική με ιστορία και δεν περιγράφεται με ένα τύπο στον οποίο διατυπώνονται συνθήκες αναγκαίες και ικανές. Υπήρχε, και υπάρχει, πολυμορφία τόσο σε ό,τι αφορά την επιστημονική πρακτική όσο και σε ό,τι αφορά την επιστημονική γνώση.  Η ιδεολογία του επιστημονισμού έχει κατασκευάσει ένα πρότυπο επιστήμης το οποίο χρησιμοποιείται ως αφηρημένο μέτρο σύγκρισης, συνήθως για να απαξιωθεί ό,τι δεν ανταποκρίνεται σε αυτό. Η αμφισβήτηση του κατασκευασμένου αυτού προτύπου, δεν πρέπει, ωστόσο, να οδηγεί στην άρνηση κάθε κριτηρίου εγκυρότητας

Στην ΕΜΕΣΕΘ όλοι έχουμε τις προσωπικές μας απόψεις τις οποίες όμως θέτουμε προς συζήτηση, έρευνα και επαλήθευση. Η εκδήλωση αυτή δεν στοχεύει να προβάλει μια άποψη, να παρουσιάσει μια θέση αλλά να ανοίξει την συζήτηση.

Θα παρακαλούσα, δεν θα προέτρεπα απλώς, αλλά θα παρακαλούσα, κάθε αναγνώστη αυτών των γραμμών που θέλει να είναι ανοικτός, που θέλει να έχει απορίες και δεν θέλει να τις επιλύει με ψευδείς τρόπους, να παρευρεθεί στην εκδήλωση αυτή. Δεν υπάρχουν πολλοί τέτοιοι ούτε γίνονται και πολλές ανάλογες, ως προς τον τρόπο, εκδηλώσεις και αξίζει να την υποστηρίξουμε. Και θα ωφεληθούμε αλλά και θα βοηθήσουμε την διανόηση της χώρας μας να πάψει να κρύβεται πίσω από κεκτημένα και στερεότυπα, να ανοιχτούμε στην απορία, την αναζήτηση και την αληθινότητα.

Αναζητώντας τον μεσσία

Σε μια κοινωνία που καταρρέει, σε ένα κόσμο που χάνεται κάτω από τα πόδια μας υπάρχει μια ποικιλία στάσεων με την οποία οι άνθρωποι αντιμετωπίζουν την κατάσταση. Σε γενικές γραμμές πάντως υπάρχει μια αναδίπλωση, μια επιστροφή στο εσωτερικό του ανθρώπου, μια διάθεση φυγής από την καταρρέουσα ατμόσφαιρα και αναζήτηση πνοής σε ένα επίπεδο που δεν επηρεάζεται από αυτήν, μια  επιστροφή στον ψυχικό κόσμο. Δεν είναι όμως όλες αυτές οι αναδιπλώσεις του ίδιου επιπέδου, δεν έχουν τα ίδια αποτελέσματα.

Μπορώ να διακρίνω δύο διαφορετικές αναδιπλώσεις με πολύ διαφορετικά αποτελέσματα. Η μία είναι αναδίπλωση στον κόσμο του φανταστικού, είναι μια απόσυρση από την μάχη της ζωής, ένας αγώνας για διατήρηση των κεκτημένων, όχι στον κόσμο της πραγματικότητας αλλά σε ένα άλλο κόσμο εν πολλοίς φανταστικό. Η άλλη αναδίπλωση είναι μια επιστροφή στον εαυτό για περισυλλογή και παρατήρηση και καλύτερη κατανόηση των πραγμάτων και αναζήτηση έμπνευσης για επιστροφή και νικηφόρα αντιμετώπιση των προβλημάτων.

Στην ελληνική ιστορία μπορεί κανείς να βρει και τις δύο περιπτώσεις διάλυσης της κοινωνίας και αναδίπλωσης στον εαυτό με χαρακτηριστικά διαφορετικά αποτελέσματα. Χρονικά η πρώτη είναι η ύστερη ρωμαϊκή περίοδος με όλα τα χαρακτηριστικά διάλυσης που μας περιγράφουν οι ιστορικοί. Σε αυτήν την μακρά και δύσκολη περίοδο υπήρξε μια αναδίπλωση που όμως οδήγησε σε εκτίναξη. Μιλώ για την εμφάνιση του χριστιανισμού που υπήρξε μια απάντηση στα προβλήματα της εποχής της παρακμής της εποχής εκείνης και ο οποίος αν και ήταν μια κίνηση προς το εσωτερικό του ανθρώπου όμως δεν έμεινε εκεί και οδήγησε σε μια ανανέωση του πολιτισμού και της κοινωνίας.

Πολλούς αιώνες αργότερα, στην φάση της εκ νέου παρακμής της ελληνικής κοινωνίας, υπήρξε μια εκ νέου επιστροφή προς τον εσωτερικό κόσμο του ανθρώπου, μια επιστροφή που όμως οδήγησε στην τελική καταστροφή της ελληνικής κοινωνίας. Και όχι μόνο αυτό, την καταδίκασε στην παρακμή και την υποδούλωση για τουλάχιστον 500 χρόνια. Μιλώ για το κίνημα του ησυχασμού που υπήρξε το πιστοποιητικό θανάτου της βυζαντινής κοινωνίας. Μια αυτιστική στροφή στον εαυτό από την οποία πιθανόν να μην έχει συνέλθει ακόμα ο τόπος μας.

Ποια είναι η ειδοποιός διαφορά ανάμεσα στις δύο στροφές στον εαυτό; Η πρώτη εξέφραζε την αναζήτηση του νέου, της εξόδου από την κρίση μέσα από την ανανέωση που υποσχόταν η χριστιανική εκκλησία. Ένα μήνυμα που κινητοποίησε τους ανθρώπους, τους ενέπνευσε, τους οδήγησε στην δράση για μια κατάκτηση της εξουσίας και την αναγέννηση του κράτους. Η δεύτερη αναδίπλωση είχε ένα μόνο στόχο, την διατήρηση της εξουσίας μέσα στην ίδια την καταρρέουσα κοινωνία. Ήταν ο αγώνας της θρησκευτικής της ελίτ να διατηρήσει την εξουσία της απέναντι στο ρεύμα εκκοσμίκευσης που δειλά δειλά ξεκινούσε στην Δύση. Ποιος έχει την εξουσία; Ο άγιος ή ο σοφός (επιστήμων); 500 χρόνια τουρκοκρατίας τα οφείλουμε εν πολλοίς στον Παλαμά και τους συν αυτώ…

Πολύ φοβάμαι ότι αυτό που βλέπω γύρω μου είναι έντονα …παλαμικό! Ομάδες, κλίκες, και πρόσωπα που κλείνονται στον εαυτό τους μόνο και μόνο για να μπορέσουν να διατηρήσουν τα κεκτημένα. Φυσικά όλα περιτυλιγμένα σε ωραίες και υψηλές θεωρίες αγώνα για …την σωτηρία του τόπου.

Ναι χρειαζόμαστε μια επιστροφή στον εαυτό, αλλά για να ανανεωθούμε, να εμπνευστούμε και να δράσουμε όχι για να διατηρήσουμε κεκτημένα αλλά για να πάμε μπροστά, να δημιουργήσουμε νέες δομές, νέες καταστάσεις. Στον σημερινό κόσμο, δεν μπορεί να έχει πέραση η αναζήτηση ενός νέου μεσσία, πρέπει όλοι εμείς να γίνουμε μικροί μεσσίες στον χώρο μας, να κάνουμε την μικρή μας επανάσταση, να αναγεννήσουμε την πατρίδα μας…

Η Επανάσταση του Αληθεύειν

Μου φαίνεται απίστευτο ότι από πέρσι τέτοιες μέρες που ξεκινούσε η χρονιά πέρασε μόνο ένας χρόνος! Και όμως η περσινή χρονιά άρχισε με τον καλύτερο τρόπο. Δεν είχαμε ελλείψεις σε καθηγητές, από την πρώτη βδομάδα είχαμε κανονικό πρόγραμμα και το σχολείο λειτουργούσε κανονικά. Δεν είχε ξανασυμβεί, λέγαν οι παλιοί… Και εγώ χαιρόμουν τα μαθήματα που έκανα. Το όνειρο κράτησε μέχρι τέλη Νοεμβρίου. Αρχές Δεκεμβρίου τα πάντα άρχισαν να διαλύονται.

Το σχολείο κλείνει άνευ λόγου λόγω …γρίπης, κι’ ας μην είχαμε κρούσματα, μετά αποσύρεται λόγω ασθένειας, χωρίς βέβαια εμείς να το ξέρουμε, ο διευθυντής και αμέσως προέκυψε …η τρόϊκα και χωρίς να το καταλάβω από την διάλυση της σχολικής πραγματικότητας περάσαμε στην διάλυση της κοινωνικής πραγματικότητας.

Πραγματικά αν τέτοιες μέρες πέρσι μου περιέγραφε κάποιος πως θα είναι τα πράγματα φέτος θα τον περνούσα ζουρλομανδύα. Πλην όμως τώρα τείνω και εγώ να συμβιβαστώ με την σκληρή πραγματικότητα. Παρατηρώ γύρω μου ότι όλοι λίγο πολύ το ίδιο κάνουμε. Μουδιασμένα και αμήχανα παρατηρούμε αυτό που γίνεται γύρω μας χωρίς ψυχή, χωρίς ζωή παραδομένοι στο άγνωστο. Σιγά σιγά συνειδητοποιούμε το κακό που γίνεται, φυσικά σιγά σιγά μόνο αν δεν μας πλήττει άμεσα, και όλοι καταλαβαίνουμε ότι και εμείς φταίμε, όλοι θέλουμε να κρεμάσουμε τους πολιτικούς στην πλατεία Συντάγματος, αν και από συνήθεια κάποιοι εξακολουθούν να δηλώνουν υπέρ του ενός ή του άλλου κόμματος. Αλλά δεν υπάρχει πνοή, δεν υπάρχει αντίδραση.

Και όλοι ανασηκώνουν το κεφάλι να οσμιστούν τον ορίζοντα για να αντιληφθούν τι άλλο κακό μας περιμένει. Κανείς βέβαια δεν πιστεύει ότι υπάρχει ελπίδα γιατί όλοι ζουν την διάλυση του μικρόκοσμού τους. Μόνο οι πολιτικοί, αυτοί που ποτέ δεν έζησαν την ζωή, φαντασιώνονται λύσεις και εξακολουθούν να υπόσχονται. Και οι δημοσιογράφοι, που δεν μπορεί παρά να είναι βαλτοί, να περιγράφουν τα πράγματα όπως …θέλουν. Στον πραγματικό όμως κόσμο, παντού γύρω μου αισθάνομαι μια παγωμάρα, κάτι περισσότερο από αμηχανία και φόβο, φόβο για το τι μέλει γενέσθαι.

Αν ζούσαμε σε άλλες εποχές θα είχαν συμβεί δύο πράγματα: Είτε θα γινόταν πραξικόπημα και δικτατορία, ή θα γινόταν πόλεμος. Το παγκόσμιο σύστημα απαγορεύει κάτι τέτοιο. Στην πραγματικότητα όλοι συμβάλαμε, με τον τρόπο μας και όχι εξίσου, σε αυτό το αδιέξοδο και όλοι πρέπει να συμβάλουμε, και πάλι αναλογικά, στην υπέρβασή του. Πως όμως είναι δυνατόν να συντονισθεί μια μεγάλη κοινωνία με εσωτερικές συγκρούσεις, όπως η ελληνική; Και βέβαια είναι δυνατόν, έχει συμβεί πολλές φορές και στην Ελλάδα και αλλού. Μόνο οι ιδέες έχουν την δυνατότητα να πετύχουν κάτι τέτοιο, μόνο μια ιδέα μπορεί και πάλι να μας ενώσει και να μας βγάλει από το αδιέξοδο. Ενδεχομένως όχι μια ιδέα μόνο αλλά ένα σύνολο ιδεών.

Εγώ θα ήθελα να προτείνω μία: Την ιδέα του αληθεύειν. Όχι βέβαια με τρόπο φιλοσοφικό ή ιδεολογικό, αλλά απλό και πρακτικό. Να κάνει ο καθένας μας αυτό που υποτίθεται ότι (πρέπει) να κάνει κατά τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Χωρίς δικαιολογίες, χωρίς εκπτώσεις και παραχωρήσεις βολέματος. Είμαστε μια πλούσια χώρα που όλοι την ληστεύουμε με τον τρόπο μας. Οι μεγάλοι ληστές είναι λίγοι και τρώνε πολλά, αυτούς είναι σχετικά εύκολο να τους σταματήσουμε, αν οι επιφορτισμένοι με το έργο αυτό κάνουν πράγματι την δουλειά τους. Το μεγάλο κακό το κάνουν οι πολλοί που τρώνε λίγα και έτσι δικαιολογούν τον εαυτό τους. Αν εμείς οι πολλοί εμπνευστούμε και αληθεύσουμε, τότε θα εξοστρακίσουμε όσους έχουν μεγάλο στόμα, γιατί αυτοί βασίζονται στην δική μας συνενοχή, στο γεγονός ότι μας αφήνουν να βάλουμε και εμείς το χέρι στο μέλι. Αν το αρνηθούμε, θα μείνουν εκτεθειμένοι και απόβλητοι.

Είναι άραγε ικανό το ένστικτο της επιβίωσης να μας κάνει να αληθεύουμε; Ή να μας εμπνεύσει κάποια άλλη Μεγάλη Ιδέα;

Σε δυο τρία χρόνια θα ξέρουμε.

Ηνιοχείν

Όπως σημειώνει φίλος αναγνώστης δεν είναι όλοι οι Έλληνες ψεύτες ή απατεώνες. Είμαι βέβαιος ότι οι ψεύτες και οι απατεώνες είναι μειοψηφία που όμως την ευνοεί η γενικότερη κουλτούρα της αποφυγής του ελέγχου της σχέσης έργων και λόγων, της πάσης φύσεως αξιολόγησης. Οι πολλοί πάσχουμε για ότι συμβαίνει και κυριολεκτικά βράζουμε στο ζουμί μας. Δύο τέτοιοι φίλοι και εγώ είπαμε ότι κάτι πρέπει να κάνουμε και όπως θα περίμενε κανείς, ο καθένας δραστηριοποιείται στον χώρο που μπορεί, είπαμε να βγάλουμε ένα περιοδικό. Το περιοδικό βαπτίσθηκε Ηνιοχείν και το πρώτο τεύχος κυκλοφόρησε ήδη αλλά όχι στα μεγάλα βιβλιοπωλεία λόγω κάποιου νομικού προβλήματος. Σύντομα θα έρθει το δεύτερο τεύχος και αυτό θα κυκλοφορήσει κανονικά. Το πρώτο σε λίγο θα είναι διαθέσιμο ηλεκτρονικά στην διεύθυνση http://heniohein.wordpress.com/

Στην συνέχεια παραθέτω ένα κείμενο που γράφτηκε εν είδη editorial και δείχνει τους στόχους τις κατευθύνσεις και τον προσανατολισμό του περιοδικού.

«Στην Ελλάδα, από τις αρχές της δεκαετίας του 70 και μετά είμαστε μάρτυρες μιας αλληλουχίας οικονομικών κρίσεων και αντιστοίχων εξαγγελιών από τις διάφορες κυβερνήσεις προγραμμάτων λιτότητας και διαρθρωτικών αλλαγών, υποσχέσεων για εκσυγχρονισμό του κράτους και εξορθολογισμού της κοινωνικής μας ζωής. Τα εναλλασσόμενα προγράμματα σταθερότητας και οι διαρκείς "επανιδρύσεις" του κράτους είναι αδιάψευστοι μάρτυρες της αποτυχίας των προσπαθειών μας για την συγκρότηση μιας κοινωνίας η οποία να μας ικανοποιεί τόσο σε οικονομικό-πρακτικό, όσο και ψυχολογικό-κοινωνικό επίπεδο.

Γιατί συμβαίνει αυτό, τι είναι αυτό που ακυρώνει τις καλές προθέσεις και σπαταλά τις θυσίες που καλούμαστε κατά καιρούς να καταβάλουμε; Οι περισσότεροι αναλυτές μένουν στην περιγραφή των αποτυχημένων προσπαθειών ή των διαφόρων λαθών του παρελθόντος, ελάχιστοι όμως αναζητούν τις βαθύτερες αιτίες, το γιατί της αποτυχίας. Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα δεν μπορεί να είναι απλή, μονοδιάστατη ή μονοσήμαντη. Το ερώτημα αυτό αν και απασχολεί όσους από τους συμπολίτες μας δεν συνηθίζουν να ζουν παθητικά τα γεγονότα, προφανώς δεν έχει απαντηθεί επαρκώς, η ζωή μας δείχνει ότι μένει ανοικτό.

Το περιοδικό Ηνιοχείν θέλει να συμβάλει σε αυτόν τον προβληματισμό δημιουργώντας ένα χώρο στον οποίο να διατυπώνονται νέες ιδέες και προτάσεις. Ιδέες και προτάσεις που δεν έχουν αποκλειστικά τεχνικό-τεχνοκρατικό χαρακτήρα. Θεωρούμε ότι η οικονομικοτεχνική διάσταση κρίσεων συζητείται επαρκώς τόσο σε εθνικό όσο και διεθνές επίπεδο. Πιστεύουμε επίσης ότι αν στον τόπο μας δεν ευδοκίμησαν λύσεις οι οποίες σε άλλες κοινωνίες ήταν επαρκείς, αυτό οφείλεται στις πολιτιστικές μας ιδιαιτερότητες.

Η μελέτη και ανάδειξη της πολιτιστικής διάστασης της τρέχουσας κρίσης φαίνεται να είναι ένα κλειδί για την κατανόηση της επαναλαμβανόμενης αποτυχίας μας να αξιοποιήσουμε σαν κοινωνία τις πολλές ευκαιρίες που μας δόθηκαν. Νοοτροπίες συνήθειες και παραδόσεις που κληρονομήσαμε από το παρελθόν μας και αναπαραγάγουμε στο παρόν υπονομεύουν διαρκώς την προσαρμογή μας στο σύγχρονο γίγνεσθαι. Μέσα από αυτήν την οπτική καθίσταται αναγκαίος ο επαναπροσδιορισμός της σχέσης μας με το ιστορικό-πολιτικό -θρησκευτικό παρελθόν μας. Κατά συνέπεια είναι αναγκαία η ανάδειξη της σχέσης της πολιτικής με τον πολιτισμό και την κουλτούρα, η επισήμανση του γεγονότος ότι η πολιτική δεν μπορεί να μην είναι συνάρτηση της κουλτούρας, με άλλα λόγια πολιτικές που αγνοούν την πολιτιστική παράδοση είναι εξ αρχής αποτυχημένες.

Ηνιοχείν είναι η πράξη του ηνίοχου, του οδηγού δηλαδή του άρματος της ψυχής του ανθρώπου στον πλατωνικό “Φαίδρο”. Είναι επομένως μια πράξη πλοήγησης μέσα σε ένα ιδιαίτερα ανοικτό και πολύπλοκο περιβάλλον. Κατ' επέκταση, “Ηνιοχείν” είναι η αναζήτηση της πορείας της ελληνικής κοινωνίας στο εξαιρετικά πολύπλοκο και αβέβαιο περιβάλλον του σύγχρονου κόσμου και το περιοδικό Ηνιοχείν καταγράφει στοχασμούς, αναζητήσεις και προβληματισμούς αναφορικά με αυτήν την πορεία.

Είναι λοιπόν ευνόητο ότι η θεματολογία του περιοδικού είναι ευρύτατη, πλην όμως δεν αρκείται στην επανάληψη όσων έχουν ήδη ειπωθεί, αλλά φιλοδοξεί να προκαλέσει την διατύπωση νέων ιδεών και προτάσεων. Στοχεύει στην αξιοποίηση αλλά και περεταίρω ανάπτυξη του υπάρχοντος, μέχρι στιγμής, σχετικού προβληματισμού της ελληνικής κοινωνίας. Θέματα λοιπόν ταυτότητας, γεωπολιτικής, φιλοσοφίας, ιστορίας, θεολογίας, τέχνης και ανθρωπιστικών και θετικών επιστημών και οι μεταξύ τους συσχετισμοί αποτελούν αντικείμενα διερεύνησης των συγγραφέων του περιοδικού.»

Και τώρα τι;

Οι αρχαίοι φιλόσοφοι έχουν αποφανθεί: Ότι αρχίζει, τελειώνει! Και όλοι μας ξέρουμε ότι είναι όμορφο αργεί να αρχίσει και γρήγορα τελειώνει! Και εγώ έχω εκπαιδεύσει τον εαυτό μου να γνωρίζει εκ του ασφαλούς ότι όσο και να αργήσει θα έρθει, και όσο να το επιμηκύνω, …θα τελειώσει!

Λοιπόν το καλοκαίρι ήρθε κι ας άργησε και έφυγε σαν μια γρήγορη παρένθεση, πολύ όμορφη αλλά και με έντονα αντιστικτικό χαρακτήρα σε σχέση με την πραγματικότητα στην οποία καλούμαστε να ζήσουμε τα επόμενα χρόνια. Προσωπικά πέρασα το καλύτερο καλοκαίρι μου το οποίο όμως σκιάστηκε από την έντονη βίωση αυτού που έχω ήδη περιγράψει αρκετές φορές. Βαδίζουμε απτόητοι προς μια καταστροφή και όλοι όσοι προσπαθούν να την αποτρέψουν αφήνουν ανέγγιχτες τις αιτίες οι οποίες μας οδηγούν σε αυτήν.

Κοιτώ γύρω μου και βλέπω μια χώρα πλούσια που όμως χρεοκοπεί. Όλοι ψυχανεμιζόμαστε για το τι θα ακολουθήσει τις επόμενες εβδομάδες και μήνες. Οι επαγγελματίες της επανάστασης θα προσπαθήσουν να …χαρούν και να μας κινητοποιήσουν, αλλά δεν είμαι βέβαιος ότι θα τα καταφέρουν γιατί όλοι καταλαβαίνουμε ότι δεν πάει άλλο. Μόνο που έχω βάσιμες αμφιβολίες για το αν καταλαβαίνουμε τι είναι αυτό που δεν πάει άλλο.

Οι διακοπές μου άφησαν μια πολύ πικρή γεύση. Η Ελλάδα είναι ένας πολύ όμορφος τόπος, ποτέ δεν το ένιωσα αυτό τόσο καθαρά όσο αυτό το καλοκαίρι. Πλην όμως ποτέ δεν ένιωσα τόσο καθαρά όσο αυτό το καλοκαίρι ότι αυτός ο τόπος κατοικείται από ανθρώπους εθισμένους αθεράπευτα με το ψέμα… Το ψέμα μας κυριαρχεί σε όλα τα επίπεδα, σε όλες τις εκφάνσεις μας, και είμαστε εθισμένοι έτσι που το αποδεχόμαστε ως κάτι το αναπόφευκτο. Βέβαια όλοι έχουμε μια πρόχειρη δικαιολογία για τα ψέματά μας…

Ο καθένας ας οπλισθεί με πολύ ειλικρίνεια και ας ψάξει καλά τον εαυτό του και θα εκπλαγεί με το πόσο πολύ ζει μέσα στο ψέμα. Δεν είναι μόνο ο ψευδής λόγος, αυτόν ίσως οι περισσότεροι τον αποφεύγουμε, είναι οι ψευδείς παραδοχές, οι ψευδείς υποσχέσεις, οι ψευδείς εικόνες που έχουμε για τον εαυτό μας και τους άλλους, οι ψευδείς δηλώσεις μας για το τι κάνουμε και ποιοι είμαστε, οι ψευδείς δικαιολογίες με τις οποίες δικαιολογούμε τα ψέματά μας…

Και μέσα σε όλα τα …κρυφά ψέματα υπάρχουν άφθονα φανερά που λέμε στην δουλειά μας, στην υπηρεσία μας, στην εφορία, στο κράτος, στην κοινωνία και εν τέλει στον εαυτό μας.

Και τα ψέματα τελειώνουν. Στην περίοδο που ξεκινάει σε λίγες μέρες πρέπει να ζήσουμε με την αλήθεια. Αλλιώς δεν πρόκειται να γλυτώσουμε την περιδίνηση που οδηγεί στην οικονομική καταστροφή. Για δεύτερη φορά μέσα σε λίγα χρόνια ψεύτικη ή πλασματική οικονομική ανάπτυξη δεν είναι δυνατόν να έχουμε… Ή θα αληθεύσουμε ή θα χρεοκοπήσουμε.

Πως είναι δυνατόν να γίνει μια τέτοια επανάσταση όταν το ψέμα είναι εγγεγραμμένο στο πολιτιστικό μας DNA εδώ και αιώνες; Δεν είναι δουλειά οικονομολόγων, το ελληνικό πρόβλημα δεν μπορούν να λύσουν οι οικονομολόγοι, είναι δουλειά διανοουμένων. Πρέπει όσοι μπορούν να αναζητήσουν τις αιτίες που μας καθιστούν πρωταθλητές σε κάθε είδους απάτες, που καθιστούν όλους εμάς, μηδενός εξαιρουμένου, δεκτικούς της απάτης. Αρκεί βέβαια να χώνουμε και εμείς το δάκτυλό μας στο μέλι…

Τις πάμπολλες φορές που νέοι άνθρωποι μου πούλησαν το ψέμα, φύκια για μεταξωτές κορδέλες, δεν μπόρεσα να μην σκεφτώ: Σίγουρα πέρασαν και γαλουχήθηκαν από το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα…

Πώς να μην έχω τρομερό άγχος τώρα που ξεκινά η νέα χρονιά… Τα ίδια θα κάνω, ότι και πέρσι; Θα μιλάω για ένα Θεό της αγάπης, πιθανόν το μέγιστο των ψεμάτων, και θα μοιράζω εικοσάρια; Ο Θεός να βάλει το χέρι του….

Καλό Καλοκαίρι

Φέτος το καλοκαίρι αποφάσισα να κάνω …διακοπές. Δεν βοηθά η οικονομική συγκυρία, αλλά δεν αλλάζω απόφαση. Ανάμεσα στα άλλα θα κάνω διακοπές και από το μπλογκ. Θα επανέλθω τον Σεπτέμβριο.


Τις τελευταίες μέρες όμως κατάλαβα ότι πρέπει να σταματήσω να γράφω και να μιλώ, ακόμα και αν δεν κάνω διακοπές.

Βλέπω τον κόσμο γύρω μου να διαλύεται. Ότι ξέραμε έπαψε να υπάρχει. Η Ελλάδα που ήξερα δεν είναι πια εδώ. Έπεσαν άπειρες μάσκες. Όλοι αποδεικνύονται λίγοι…

Η πείρα με έχει διδάξει ότι σε τέτοιες περιπτώσεις η σιωπή είναι χρυσός.

Όλα διαλύονται, αλλά εμείς θα είμαστε και αύριο εδώ! Τι μας περιμένει; Τι πρέπει να κά-νουμε; Τι μπορούμε να κάνουμε; Κι’ αν δεν το κάνουμε;

Ένα πράγμα μόνο ξέρω. Το έργο αυτό παίζεται συχνά πυκνά στην ιστορία του ανθρώπινου πολιτισμού.

Και η ζωή συνεχίζεται…

Καλό καλοκαίρι και ραντεβού τον Σεπτέμβριο!

Η μαγεία της Παναγίας

Επισκέφτηκα, ως συνοδός, την Εκκλησία της Παναγίας Γρηγορούσας στην Πλάκα. Εκεί υπάρχει μια εικόνα της Παναγίας και με πληροφόρησαν ότι την ζωγράφισε ο απόστολος Λουκάς. Βέβαια γνωρίζω ότι ο απόστολος Λουκάς δεν ζωγράφισε καμιά εικόνα, οι εικόνες εμφανίσθηκαν αιώνες μετά τον θάνατό του, το ίδιο πολύ μεταγενέστερη είναι και η τιμή της Παναγίας, η οποία για αιώνες ήταν εντελώς περιθωριοποιημένη στα πλαίσια της χριστιανικής Εκκλησίας.

Η Εκκλησία εξωτερικά δεν μου φάνηκε ενδιαφέρουσα, μάλλον είναι αρκετά καινούργια και μπήκα αρκετά βαριεστημένα μέσα. Είδα τα κεριά που άναβε ο κόσμος και θυμήθηκα μια ανάλογη εικόνα στην Ισπανία με μια διαφορά. Εκεί μπορούσε κανείς να είναι βέβαιος ότι το κερί που άναβε θα έκαιγε μέχρι τέλους, εδώ μπορούσε να είναι βέβαιος ότι το κερί θα έσβηνε αμέσως μόλις θα το αφήσει εκεί…

Εν πάση περιπτώσει μπήκα μέσα στον ναό και αμέσως αισθάνθηκα διαφορά. Έψαξα να βρω την εικόνα και τελικά την είδα, δηλαδή για την ακρίβεια δεν είδα τίποτα πέρα από την ασημένια κορνίζα, όπως συμβαίνει σε αυτές τις περιπτώσεις. Αν δεν την είδα όμως την αισθάνθηκα έντονα. Η εικόνα εξέπεμπε μια έντονη, τρόπον τινά, ακτινοβολία. Κάθισα μερικά μέτρα μακριά και αφέθηκα να την αισθάνομαι και να την απολαμβάνω…

Παρακολούθησα για λίγο τους ανθρώπους που ερχόντουσαν εκεί. Ο καθένας …με την τρέλα του, αλλά όλοι περνούσαν από την εικόνα. Έχω την αίσθηση ότι ελάχιστοι, μάλλον κανένας δεν καταλαβαίνει το γιατί.

Θα μου πείτε, βλακείες, υπερβολές, προλήψεις ή ότι άλλο. Ακόμα και οι φίλοι που δηλώ-νουν ορθόδοξοι πιστοί, δεν πιστεύουν ότι έχει κάτι η εικόνα και θα φλυαρίσουν για …το πρωτότυπο. Βέβαια δεν θα μπορούν να εξηγήσουν γιατί τέλος πάντων δεν είναι όλες οι εικόνες το ίδιο, γιατί πρέπει να τρέχουμε στην Τήνο ή στην Σουμελά.

Ο χριστιανισμός απομάγευσε τον κόσμο και ο διαφωτισμός αποχριστιανοποίησε την κοινωνία μας, τόσο ριζικά που ακόμα και οι χριστιανοί αισθάνονται υποχρεωμένοι να ακολουθούν τις επιταγές του. Και όμως η μαγεία του κόσμου αντιστέκεται και ξεπροβάλει μέσα από εικόνες, από λείψανα και ιερούς τόπους, μαγικά σύμβολα και ιερές τελετές.

Χριστιανισμός και διαφωτισμός, ένα κοκτέιλ που έχει μια πολύ σκοτεινή πτυχή. Την ισοπέδωση της ύπαρξης, την εξαφάνιση ότι δεν ανταποκρίνεται είτε στις διαφωτιστικές είτε στις χριστιανικές επιταγές. Οι δυτικοί άνθρωποι, παιδιά αυτού του κοκτέιλ είμαστε στερημένοι από πολλές δυνατότητες του κόσμου και του εαυτού μας.

Έχω την εντύπωση ότι στις αυθεντικά δυτικές χώρες αυτήν την έλλειψη την αναπληρώνουν άλλα στοιχεία, ίσως κατά κύριο λόγο η δημιουργικότητα και η εργασία. Εδώ μάλλον αδυνατούμε να καταλάβουμε τι τρέχει. Είναι χαρακτηριστικό ότι η Εκκλησία περιφρονεί βαθιά τις τελετουργίες της! Κάνει ότι μπορεί για να τις κάνει πιο …ξενέρωτες! Και όμως την δύναμή της την αντλεί κατά κύριο λόγο από αυτές.

Και σαν κοινωνία μας είναι αδιανόητο το ότι εξαρτόμαστε από την θεολογία, παίρνουμε μαχαίρι και κόβουμε τις ρίζες μας και μετά απορούμε: τι έχουν τα έρημα και ψοφάνε;

Αν ρωτάτε εμένα θα σας πω ότι πιστεύω ότι αυτή η εικόνα, όπως και όλες οι άλλες θαυματουργές, δεν έχουν πολλά κοινά με τις …κοινές εικόνες, αλλά κανένα κοινό με το (ιστορικό) πρόσωπο που συμβολίζουν.

Μια άλλη ορθόδοξη χώρα

Διαβάζω ότι η κυβέρνηση του Ισραήλ θα βραβεύσει τον στρατιώτη που σκότωσε τους τούρκους ακτιβιστές (http://www.tanea.gr/default.asp?pid=2&ct=2&artid=4578256) και δεν μπορώ να μην σκεφτώ. Το Ισραήλ εδώ και δεκαετίες ακολουθεί τον ίδιο αδιέξοδο δρόμο, αυτόν της πλήρους περιφρόνησης του άλλου, ακόμα και αν αυτός είναι αγκάθι στο πλευρό του. Και περιφρονεί όχι μόνο τον παλαιστίνιο άλλο, αλλά και τον αμερικάνο και τον ευρωπαίο, τον κάθε άλλο…

Το Ισραήλ είναι μια δημοκρατική χώρα και αυτήν την στάση δεν την συμμερίζονται όλοι οι πολίτες του, γι’ αυτό και υπάρχει αντίδραση, υπάρχει και αυτοκριτική δυτικού τύπου, σαν εκείνη την ταινία κινουμένων σχεδίων, Μπαζίρ. Την εξουσία όμως την έχει το τμήμα εκείνο του πληθυσμού που είναι ορθόδοξο. Στην αγγλοσαξονική γραμματεία η λέξη Orthodox είναι πιθανότερο να αναφέρεται σε ένα εβραίο ορθόδοξο παρά σε ένα δικό μας ορθόδοξο.

Και αναθυμάμαι την πηγή της ορθοδοξίας που δεν είναι άλλη από τον εβραϊκό μονοθεϊσμό. Η σύγχρονη εβραϊκή πολιτική δεν είναι παρά η φυσική προέκταση της αγιογραφικής πολιτικής της κατοχής της μιας αλήθειας και της κατοχής του ενός και μοναδικού Θεού… Όσο θυμάμαι τις διάφορες στιγμές της σύγχρονης πολιτικής ιστορίας του Ισραήλ δεν μπορώ παρά να υποκλιθώ στην ορθοδοξία του…

Δεν μπορώ και να μην κάνω αναπόφευκτους συσχετισμούς με την δική μας ορθοδοξία, δεν μπορώ να μην σκεφτώ ότι είμαστε το αμέσως πλέον ορθόδοξο κράτος με την πλέον ορθόδοξη πολιτική: Το κράτος δίχως όνομα, η υφαλοκρηπίδα η μοναδική διαφορά με την Τουρκία, η ενιαία ελληνική Κύπρος…

Υπάρχει όμως μια χαώδης διαφορά. Το Ισραήλ ασκεί πράγματι μια ορθόδοξη πολιτική που την πληρώνει με (σχετικά λίγο) δικό του αίμα, και άφθονο αραβικό. Εμείς ασκούμε φαντασιακή ορθόδοξη πολιτική που την πληρώνουμε με καύση ευρώ στον αέρα κατά την διάρκεια εικονικών αερομαχιών και με αίμα ευτυχώς λίγων άτυχων πιλότων. Κυρίως όμως με δαπάνες της όποιας αξιοπιστίας, σοβαρότητας και επιρροής μπορούμε να διαθέσουμε. Το Ισραήλ κοιτά στα μάτια τους εχθρούς του, εμείς κλείνουμε τα μάτια και παριστάνουμε πως δεν υπάρχουν… Αρκεί να μην αμφισβητηθεί η ορθοδοξία μας.

Είναι εντελώς φυσικό ότι οι δικοί μας ορθόδοξοι φαντασιώνονται ότι εβραίοι ξυπνούν και κοιμούνται με την μέριμνα με ποιο τρόπο θα εξολοθρεύσουν, εμάς τους ορθόδοξους αντίζηλούς τους!

Είναι αξιοθρήνητο το θέαμα που παρουσιάζουμε αυτόν τον καιρό. Καθώς καταρρέει η ορθοδοξία μας, η μοναδική αλήθεια, το αυτονομημένο συμφέρον της κάθε φράξιας της ελληνικής κοινωνίας, όλοι προσπαθούμε παραζαλισμένοι να καταλάβουμε τι είναι αυτό που συμβαίνει.

Και έχω την αίσθηση ότι κανείς δεν πολυκαταλαβαίνει τι τρέχει γύρω μας.

Εννοείται ότι και εγώ δεν καταλαβαίνω: Τι γίνεται όταν καταρρέει μια ορθοδοξία και δεν υπάρχει δυνατότητα ή χρόνος για μεταρρύθμιση; Γιατί αυτό και μόνο αυτό είναι το πρό-βλημά μας. Λοιπόν η ιστορία έχει αναθέσει σε εμάς να …το ανακαλύψουμε!

Μαντέλης και Μαντέληδες

Κυριακή πρωί στον Υμμηττό με το ποδήλατο. Ο δρόμος άσφαλτος με ελάχιστη κυκλοφορία από αυτοκίνητα αλλά πολλοί πεζοί και ποδήλατα. Δύο νεαροί περπατούν στην μέση του δρόμου ουσιαστικά καταλαμβάνοντάς τον ολόκληρο. Τους βλέπω και περιμένω να πάνε είτε δεξιά είτε αριστερά. Αυτοί όμως παραμένουν ακλόνητοι στο μέσο. Ε, αφού δεν πάει το βουνό στον Μωάμεθ, πάει ο Μωάμεθ στο βουνό, και πάω να περάσω από δεξιά. Τότε έρχεται φαεινή ιδέα στον ένα να έρθει και αυτός δεξιά και παραλίγο το ατύχημα…

Σκεπτόμουν, αυτοί οι άνθρωποι είναι ληστές, το ίδιο ληστές, μάλλον χειρότεροι από τον Μαντέλη. Ο δρόμος είναι μια δημόσια περιουσία, ένα δημόσιο αγαθό φτιαγμένο έτσι που να μπορούν να τον χρησιμοποιούν με ασφάλεια πολλοί χρήστες. Οι δύο τους, με την αδιαφορία, την ασχετοσύνη, την κακία ή ότι άλλο θέλετε, τον οικειοποιούνται σαν να είναι κατάδικός τους. Και βέβαια παραλίγο με την αμέλιά τους να με στείλουν νοσοκομείο. Πόσοι από εμάς άραγε όταν παρκάρουμε αδιαφορώντας αν αφήνουμε χώρο για κάποιον άλλο, όταν οδηγούμε αδιαφορώντας αν εμποδίζουμε την ομαλή ροή της κυκλοφορίας, όταν δίνουμε αμελώς λανθασμένες πληροφορίες, όταν με την φασαρία που προκαλούμε εμποδίζουμε την ξεκούραση ή την εργασία των άλλων, πόσοι από εμάς συνειδητοποιούμε ότι είμαστε μικροί Μαντέληδες; Ότι ληστεύουμε το δημόσιο, είτε χώρο, είτε χρόνο είτε χρήμα;

Θα μου πείτε δεν είναι το ίδιο. Και όμως είναι το ίδιο και χειρότερο. Μικρό τμήμα του δημοσίου συμφέροντος διαχειριζόμαστε και προφανώς μικρή ληστεία κάνουμε. Αν μας έδιναν περισσότερο θα κλέβαμε περισσότερο… Την αναισθησία του ότι όλα μας ανήκουν, εμείς να είμαστε καλά και οι άλλοι ας πάνε να πνιγούν την έχουμε βαθιά ριζωμένη μέσα μας, όπως το αποδεικνύει η καθημερινότητά μας. Και το χειρότερο πιο είναι; Τουλάχιστον ο Μαντέλης έγινε πλουσιότερος, εμείς οι μικροί Μαντέληδες δεν γινόμαστε πλουσιότεροι, μόνο φτωχαίνουμε την χώρα μας… Μια κουλτούρα που την καλλιεργούμε με φοβερή επιμέλεια στα σχολεία μας ανεχόμενοι την συνεχή υποβάθμισή τους για χάρη των μαθητών και εκπαιδευτικών που με την αρνητική παρουσία τους παρεμποδίζουν διαρκώς, συστηματικά και ανεξόδως την ποιοτική λειτουργία των σχολείων. Copy-past και το ίδιο συμβαίνει παντού όπου δεν υπάρχει πραγματική αξιολόγηση, και δεν γνωρίζω κάπου που να υπάρχει κάτι τέτοιο. Αξιολόγηση σημαίνει αμοιβή και ποινή…

Όλοι εμείς οι μικροί Μαντέληδες δεν είναι ότι απλώς ανεχόμαστε τους Μαντέληδες. Όχι το έγκλημά μας είναι ότι ανεχόμαστε τους πολιτικούς και τους δημοσιογράφους που κάνουν ότι δεν ξέρουν. Όλους αυτούς που πλιατσικολογούν τον δημόσιο πλούτο και εμείς σφυρίζουμε αδιάφορα γιατί βάζουμε και εμείς το μικρό δάκτυλο στο μέλι…

Θα πρέπει να ομολογήσω ότι έχω εξοργισθεί, και η οργή δεν είναι καλός σύμβουλος…

Γνωρίζω από πρώτο χέρι το γεγονός της μίζας, για το Βατοπαίδι, ή τα εκκλησιαστικά.... Δεν μπορεί να μην γνωρίζουν τα ίδια και πολύ περισσότερα οι δημοσιογράφοι που τάχατες τώρα ανακαλύπτουν την διαφθορά, αλλά είμαι έξω φρενών με τους πολιτικούς που κάνουν πως δεν ξέρουν, ή λένε δεν είμαστε όλοι ίδιοι. Όχι κύριοι, το πράγμα πάει ρεφενέ και μην σφυρίζετε αδιάφορα.

Πρέπει όλοι να αποβάλλουμε τον μικρό Μαντέλη που υπάρχει μέσα μας, αλλά να κάνουμε και επανάσταση, να διώξουμε τους ανίκανους. Όχι για να φέρουμε τίμιους, τέτοιοι δεν υπάρχουν, αλλά να φέρουμε ικανούς. Δεν ξέρω αν το καταλαβαίνετε, αλλά διολισθαίνουμε στην χρεοκοπία όχι χάρη στην ανηθικότητα αλλά στο θράσος (λιμάνια, καμποτάζ, φορτηγά, ασφαλιστικά ταμεία που αυτήν την στιγμή εξακολουθούν να δίνουν συντάξεις σαν να μην συμβαίνει τίποτα) και την ανικανότητα, τα διαρκή είπα ξείπα, αυτών που κυβερνούν. Σε άλλες εποχές θα έπαιρνα τα όπλα, τώρα δεν ξέρω!

Και δεν υπάρχει χρόνος

Δελφοί

Το είδα για δεύτερη φορά. Η πρώτη ήταν στο Τουρκολίμανο πριν κανα μήνα και η δεύτερη στους Δελφούς το τριήμερο του Αγίου Πνεύματος. Ξέρετε, και στα δύο μέρη υπάρχουν σε παράταξη ένας όχι ευκαταφρόνητος αριθμός, ας το θέσω έτσι, σημείων διασκέδασης, εστιατόρια, καφετέριες κλπ. Στους Δελφούς το πράγμα ήταν πιο εμφανές. Ο κόσμος γενικά λιγοστός, αυτό αναμενόμενο. Από τα πολλά εστιατόρια, τα περισσότερα ήταν εντελώς άδεια, πλην ενός που ήταν σχεδόν γεμάτο. Πήγαμε σε αυτό. Ήταν ένα εξαιρετικό εστιατόριο, φτιαγμένο με γούστο με πολύ καλά φαγητά και τιμές όχι πολύ φθηνές αλλά καθόλου ακριβές. Για αυτό που έπαιρνες ήταν τελικά φθηνές. Η εξυπηρέτηση και το όλο σκηνικό απέπνεε ένα καλώς νοούμενο επαγγελματισμό.

Περιεργάστηκα τα άλλα εστιατόρια που δεν είχαν ούτε ένα πελάτη. Υπήρχε μια απίστευτη έλλειψη αισθητικής και απέπνεαν ένα κακώς νοούμενο επαρχιωτισμό. Στο Τουρκολίμανο ήταν και οι τιμές αλμυρές. Σκεπτόμουν δύο πράγματα. Για να υπάρχουν αυτά τα μαγαζιά, προφανώς, κάποτε είχαν πελάτες. Δηλαδή υπήρχαν άνθρωποι που πήγαιναν να φάνε σε αυτά. Τι είδους άνθρωποι ήταν αυτοί; Τι νοοτροπία είχαν; Δεν μπορώ να μην σκεφτώ. Αυτοί που ανέχονται και αποδέχονται άθλιες και ακριβές υπηρεσίες, δεν μπορεί παρά να ανέχονται ανίκανους και αναξιόπιστους πολιτικούς…

Πιο πολύ όμως σκεφτόμουν αυτούς που έχουν τα μαγαζιά. Δεν μπορεί να μην βλέπουν ότι οι γείτονές τους είναι γεμάτοι και οι ίδιοι άδειοι. Και όμως δεν κάνουν τίποτα. Τι να σκέ-φτονται αυτοί οι άνθρωποι; Ίσως ότι μου έλεγε ένας μικροπωλητής την ώρα που έστηνε τον υπαίθριο πάγκο του. Δεν πάνε καλά τα πράγματα, να δούμε τι θα γίνει… Τι περιμένει άραγε να γίνει; Ολόκληρος ο πλανήτης βοά για το τι γίνεται στην Ελλάδα και αυτοί προφανώς κάνουν πως δεν καταλαβαίνουν και συνεχίζουν απτόητοι τον δρόμο που χάραξαν την περίοδο των παχιών αγελάδων. Θα σκέπτονται, δεν μπορεί κάποιο θαύμα θα γίνει και όλα να ξαναέρθουν εκεί που ήταν.

Είναι εντυπωσιακό το πόσοι από εμάς, ενώ βλέπουμε ότι αρμενίζουμε στραβά, κάνουμε πως δεν το καταλαβαίνουμε και ελπίζουμε σε κάποιο θαύμα που θα σιάξει τον γιαλό.

Έχω την εντύπωση ότι είναι ώρα κάθαρσης. Είναι ώρα διάλυσης των ψευδαισθήσεων, είναι η ώρα της προσγείωσης στην πραγματικότητα. Όμως είναι και η ώρα των ευκαιριών. Τα μαγαζιά τα οποία μάζευαν τον κόσμο προσφέροντας ποιοτικές υπηρεσίες σε εύλογες τιμές δείχνουν τον δρόμο.

Όσοι πιστεύουν στην δική τους μοναδική αλήθεια και στο, δεν μπορεί ο “Θεός” θα δώσει μια λύση, η δική μου εκτίμηση είναι ότι απλά θα πάνε φούντο. Όσοι όμως ακολουθήσουν το παράδειγμα των ιδιοκτητών των δύο μαγαζιών που επισκέφτηκα στο Τουρκολίμανο και στους Δελφούς, δηλαδή αλλάξουν ρότα σύμφωνα με το πώς πάει ο γιαλός ακόμα και αν αυτό συνεπάγεται την αμφισβήτηση ή και άρνηση της αλήθειας τους, το μέλλον είναι δικό τους.

Ας μην ξεχνάμε, για να υπάρξει ο καθένας από εμάς, η εξέλιξη ή ο Θεός, ότι προτιμάτε, θυσίασαν δισεκατομμύρια “αθώα” πλάσματα. Η εξέλιξη και ο Θεός δεν έχουν κανένα ηθικό ενδοιασμό να θυσιάσουν το οποιονδήποτε από εμάς ή και όλους εμάς μέσα σε αυτό το δαιμονικό εργαστήρι της ζωής. Πλην όμως είμαστε εξοπλισμένοι με νου και σκέψη που μας επιτρέπουν να επιβιώνουμε. Ας τα χρησιμοποιήσουμε και ας βοηθούμε και όποιον άλλο μπορούμε.

Πως επιβιώνει ένας ορθόδοξος

Να ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον ερώτημα: Πώς επιβιώνει ένας ορθόδοξος (όχι απαραίτητα ένας χριστιανός ορθόδοξος, αλλά κάποιος που θεωρεί ότι γνωρίζει την αλήθεια, όπως έγραψα στην προηγούμενη ανάρτηση) σε ένα κόσμο που αλλάζει; Ο κόσμος αλλάζει αλλά αυτός δεν μπορεί να αλλάξει, τι επιλογές έχει; Να κάνει μεταρρύθμιση; Εξαιρετικά δύσκολο. Δεν μένει άλλη επιλογή από το να δημιουργήσει ένα δεύτερο κόσμο, ένα κόσμο ο οποίος να παραμένει αμετάβλητος και εκεί η ορθοδοξία του και η αλήθειά της να επιβιώνει ανεμπόδιστα, αν και αυτός ως πραγματικός άνθρωπος ζει στον κόσμο της πραγματικότητας.

Αυτός είναι δρόμος του χριστιανισμού, από την εντελώς πρώτη του αρχή, από τα χρόνια του Χριστού. Έχω πει αρκετά επ’ αυτού και δεν πρόκειται να επανέλθω. Πώς μπορεί λοιπόν να επιβιώνει ο χριστιανός ορθόδοξος; Παίζοντας με τις λέξεις. Δικαίωμά του, δεν με αφορά. Πως επιβιώνει μια ορθόδοξη κουλτούρα; (Αυτό με αφορά) Εκπαιδεύοντας τους ανθρώπους να θεωρούν φυσιολογική την ύπαρξη δύο κόσμων. Ενός, μια καλής και δικής μας πραγματικότητας και ενός άλλου, μιας κακής και των άλλων πραγματικότητας. Και πώς μπορεί αυτό να γίνει δεκτό; Αν αποτραπεί οποιαδήποτε πιθανότητα σύγκρισης του φανταστικού με το πραγματικό. Αν δαιμονοποιηθεί η κάθε είδους ορθολογική αξιολόγηση…

Πώς καταλαβαίνει κανείς ότι μια κοινωνία είναι ορθόδοξη (είτε με την ειδική θεολογική είτε με την γενικευμένη έννοια). Αν αυτή η κοινωνία δεν έχει αναπτυγμένους λειτουργικούς μηχανισμούς ελέγχου. Όταν είναι κανείς ότι δηλώνει ή όταν πληρώνει για να αποκτήσει τίτλους και ιδιότητες που δεν έχει.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η χώρα μας είναι μια ορθόδοξη χώρα. Είσαι ότι δηλώσεις ή πρέπει να πληρώσεις (φακελάκι ή αέρα) ακόμα και για τα πιο αυτονόητα, μια χώρα στην οποία επιπλέουν κατά κύριο λόγο φελλοί. Παντού επιπλέουν φελλοί, η διαφορά, κρίσιμη διαφορά, είναι το ποσοστό των φελλών σε σχέση με τους μη φελλούς.

Λοιπόν έχω βάσιμες ελπίδες ότι στα επόμενα χρόνια η χώρα μας θα πάψει να είναι ορθό-δοξη. Η εκκλησιαστική και θεολογική ορθοδοξία μας έχει ήδη αφήσει χρόνους από μόνη της, δεν χρειάζεται να ασχοληθεί κανείς μαζί της. Γύρω από τον λαιμό της κοινωνικής ορθοδοξίας όμως σφίγγει ένα σχοινί. Κάθε τρείς μήνες θα περνάει από εξετάσεις, θα φανερώνεται η αυταπάτη της, θα προσγειώνεται στην πραγματικότητα. Ο θάνατός της είναι αναπόφευκτος.

Προσπαθεί το κράτος να μάθει ποιον και πόσο πληρώνει. Ήρθε εντολή να συμπληρωθεί επειγόντως μια φόρμα στην ιστοσελίδα της Γενικής Γραμματείας Πληροφορικών συστημάτων. Η φόρμα είναι λάθος και δεν είναι δυνατόν να συμπληρωθεί. Κάποιος είχε δηλώσει γνώστης της πληροφορικής και του ανάθεσαν να στήσει την φόρμα. Προφανώς είναι γνώστης της πληροφορικής μόνο κατά δήλωση με αποτέλεσμα να κάνει λάθος και να χαθούν οι προθεσμίες… (πέραν από το σπάσιμο των νεύρων χιλιάδων αποδεκτών αυτής της εντολής…) Είναι δεύτερη φορά που συμβαίνει κάτι τέτοιο, δεν μπορεί όσον ούπω κάποιος θα χάσει το κεφάλι του…

Η χώρα μας μπορεί να είναι ορθόδοξη, αλλά εμείς δεν είμαστε, όλοι, ορθόδοξοι. Η αίσθηση που έχω είναι ότι όλο και μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού …μεταστρέφεται. Αν ήταν αλλιώς στην τελευταία διαδήλωση δεν θα ήταν 150000, αν ήταν τόσοι, αλλά 1500000 άνθρωποι. Για αυτό είμαι αισιόδοξος. Η ορθοδοξία θα πεθάνει αλλά εμείς θα επιζήσουμε.

Μην αμφιβάλετε, θα φθάσει κάποια στιγμή που κάποιος θα με πιάσει ακόμα και εμένα από το αυτί και θα με ρωτήσει: για πες μου, πως κάνεις το μάθημά σου, αξίζεις τα λεφτά που σου δίνω;

Μην συγχέετε τα πράγματα, οι (εκκλησιαστικοί) ορθόδοξοι δεν είναι πιστοί. Συνήθως είναι ειδωλολάτρες. Οι σύγχρονοι πιστοί συνήθως δεν είναι ορθόδοξοι, αλλά πώς να το κάνουμε είναι επιρρεπέστεροι προς την …ορθοδοξία! Για αυτό και αντανακλαστικά την υπερασπίζονται. Δεν πειράζει θα τους περάσει!

Ορθοδοξία και Ισλάμ

Λυπήθηκα και εγώ από την δολοφονία των τριών υπαλλήλων, πόσο περισσότερο που η μία ήταν έγκυος. Πάντα με συγκλόνιζε ο πρόωρος χαμός νέων ανθρώπων, των νιόπαντρων ή των γονέων μικρών παιδιών…

Όμως δεν απορώ ούτε ξαφνιάζομαι με τα γεγονότα. Τα θεωρώ δεδομένα. Όπως δεν ξαφ-νιάζομαι με τις απίθανες συνομοσιωλογικές βλακείες που λέγονται από αυτούς που καλύπτουν ηθικά τους δολοφόνους. Πάντα έτσι κάνουν. Απορώ (λίγο) που κανείς δεν μπορεί να δει τα πράγματα λίγο βαθύτερα.

Συγνώμη, αλλά πέστε μου: οι παππούδες μας δεν σφαζόντουσαν με κονσερβοκούτια και δεν περνούσαν από φάλαγγα και άλλα βασανιστήρια τους αντιπάλους τους; Οι παππούδες μας δεν εκτέλεσαν τους 6, δεν αυτοκτόνησαν φέρνοντας τον Κωνσταντίνο, δεν σκότωσαν τον Καποδίστρια, δεν φυλάκισαν τον Κολοκοτρώνη, δεν έσφαξαν τους Λατίνους κάτοικους της Πόλης όταν ήταν έξω από τα τείχη της οι Σταυροφόροι με αποτέλεσμα αυτοί (άλλο που δεν ήθελαν) να επιτεθούν και να την καταστρέψουν, αυτοί δεν λυντσάρισαν τον Ιωάννη Κομνηνό, τον μόνο αυτοκράτορα της δυναστείας που ενδιαφέρθηκε για την ανακούφιση των μικροϊδιοκτητών, δεν ήταν αυτοί που ανάγκασαν δια της βίας τους Βούλγαρους να υπαχθούν στο Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης;

Οι παππούδες μας δεν ήταν ορθόδοξοι χριστιανοί και μαρξιστές; Ξέρετε τι θα πει Ορθοδοξία και Ορθόδοξος; Εγώ έχω την (μόνη) σωστή δόξα, εγώ είμαι σωστός και όλοι οι άλλοι λάθος. Αν εγώ είμαι σωστός και εσύ λάθος σε θέματα ζωής και θανάτου, ο θάνατός σου η ζωή μου και αντίστροφα, καλύτερα ο θάνατός μου παρά η ζωή σου. Καλύτερα τούρκος παρά καθολικός, καλύτερα νεοοθωμανός παρά δυτικός… Λοιπόν πόσο χρειάζεται να προχωρήσω για να κάψω τους άλλους που τολμούν να αμφισβητούν την ορθοδοξία μου;

Οι διάφοροι αναλυτές δεν έχουν βαρεθεί άραγε να λένε διαρκώς τα ίδια και τα ίδια; Εγώ τους βαρέθηκα. Το πρόβλημα της Ελλάδας είναι πνευματικό, ιδεολογικό. Ο εχθρός είναι ένας: Η Ορθοδοξία. Όχι βέβαια ο κ. Ιερώνυμος και οι συν αυτώ, αλλά η κουλτούρα που πρεσβεύουν και την οποίο έχουμε σιωπηλώς κληρονομήσει και η οποία εκφράζεται με τόσους τρόπους στην κοινωνία μας: Η κουλτούρα της μιας (μη ορθολογικής) αλήθειας. Της μιας αλήθειας των παπάδων, των θεολόγων, των επιστημόνων, των εφοριακών, των γιατρών, των εκπαιδευτικών, των αγροτών, των δεξιών, των προοδευτικών, των αντιεξουσιαστών και πάει λέγοντας…

Στ’ αλήθεια νομίζετε ότι διαφέρουν πολύ αυτοί οι δικοί μας κουκουλοφόροι από …τους Ταλιμπάν; Θα μου μείνει αξέχαστη μια σκηνή σε μια ταινία, νομίζω λεγόταν Η κοιλάδα του Ηλάχ ή κάπως έτσι, όπου ένας μουσουλμάνος κληρικός ορμήνευε ένα νέο πώς να βάλει την βόμβα. Αν την έκοβες και την έπαιζες μόνη της θα έλεγες: Σκηνή όπου ένας (ορθόδοξος) γέροντας νουθετεί νεαρό δόκιμο. (θα μπορούσε να είναι από την ταινία Το Νησί…)

Δεν έχετε παρά να στοχαστείτε πόσο Ορθόδοξο είναι το Ισλάμ.

Σε αυτήν την κρίση ο πόλεμος είναι ιδεολογικός. Είναι η ώρα που θα απαλλαχθούμε (επιτέλους) και εμείς από την …Ορθοδοξία. Θα πονέσουμε βέβαια, αλλά αυτός είναι ο νόμος της ζωής!

Αντικαταθλιπτικό

Έχω περάσει πολλά στην ζωή μου, αλλά ποτέ δεν αισθάνθηκα ότι με γυροφέρνει …η κατάθλιψη! Και όμως μου συμβαίνει τώρα. Προφανώς είμαι κρυπτοσωβινιστής. Η εικόνα που παρουσιάζει η χώρα μου, τα όσα διαβάζω στον ξένο τύπο και αυτά που καταλαβαίνω μόνος μου με καταθλίβουν αφόρητα. Πιο πολύ όμως με καταθλίβουν μερικά που διαβάζω σαν αυτά του Γιανναρά και του ομοϊδεάτη του Θεοδωράκη και όλων των άλλων συνομωσιολόγων που επιμένουν να μην βλέπουν, να μην καταλαβαίνουν αλλά να ισχυρίζονται ότι αυτοί ξέρουν …ότι μας κυνηγούν κάποιοι κακοί.

( Όταν οι κυνηγοί βγαίνουν στο κυνήγι, πυροβολούν τον πρώτο λαγό που τα χάνει και κάθεται μπροστά τους. Δεν έχουν …προσωπικά μαζί του, απλά ο καημένος στάθηκε άτυχος. Τι ντροπή! Μοιράζομαι την μοίρα του…)

Γιατί αναρωτιέμαι, έχουμε άραγε μέλλον; Πριν τρία χρόνια, στην τότε Τρίτη τάξη σχεδίαζα στον πίνακα κάποια σχέδια για να εξηγήσω το πώς λειτουργούσαν οι κρίσεις στο παγκόσμιο σύστημα και αναρωτιόμουν, πώς θα είναι άραγε η επόμενη; Έλεγα, θα την προκαλέσουν …εξωγήινοι; Προφανώς είχα έλλειψη γνώσεων και φαντασίας, αλλά ποτέ δεν διανοήθηκα ότι θα ήμουν και εγώ θύμα της! Και να που είμαι…

Χθες παρακολούθησα μια παράσταση, το σόου της Μαρινέλας στο Θέατρο Παλλάς και ξαναπήρα επάνω μου. Δεν είμαι σε θέση να κρίνω την Μαρινέλα, απλά έχω να πω ότι με εντυπωσίασε. Με ενθουσίασε όμως η ποιότητα της όλης παράστασης. Με κατενθουσίασε, δεν ήθελα να τελειώσει. Με συνέπαιρνε η ιδέα ότι είναι μια γνήσια ελληνική παράσταση, μοντέρνα αλλά και παραδοσιακή. Ένα τραγούδι ήταν σαν βυζαντινός ύμνος. Εφόσον μπορούμε να παράγουμε τέτοιου επιπέδου πολιτιστικά προϊόντα, το μέλλον είναι δικό μας.

Ναι υπάρχουν πολλοί από εμάς που το μόνο που τους ενδιαφέρει είναι το πώς να βγάλουν χρήματα χωρίς να δουλέψουν, όμως έφθασε το τέλος τους. Μέσα στο χάος το οποίο έρχεται οι μέτριοι και οι αδιάφοροι θα παν στο περιθώριο. Οι δεινόσαυροι της διανόησης και της πολιτικής, ανεξαρτήτως ηλικίας, θα εξαφανισθούν. Ανίκανοι και δόλιοι, μαζί με πάμπολλους αθώους θα χαθούν, όμως…

Ανήμερα πρώτη Μάη, βγέστε έξω και δείτε την ζωή. Ο χειμώνας-θάνατος δεν την σταματά, μέσα από την διάλυση και την σαπίλα ξεπετιέται το βλαστάρι πράσινο και θαλερό…

Ας προσπαθήσουμε ο καθένας μας να γίνει καλύτερος σε αυτό που είναι, ας πάρουμε θέσεις μάχης επενδύοντας όσο μπορούμε στο να βελτιώσουμε τις επιδόσεις μας, όπου κι αν είμαστε.

Θα δοθούν οι ευκαιρίες. Θα πάμε πιο μπροστά από όπου ήμασταν μέχρι τώρα.

Όχι γιατί είμαστε Έλληνες ούτε γιατί είμαστε καλοί ή καλύτεροι, αλλά γιατί αυτός είναι ο νόμος της ζωής.

Δεν θα περάσουν

Τρίβω τα μάτια μου και δεν μπορώ να πιστέψω ότι δεν ονειρεύομαι…

Άκουσα τον Καραμπελιά για λίγο κάποια στιγμή σε κάποιο κανάλι να λέει ότι τα ευρήματα της αστυνομίας αναφορικά με τους τρομοκράτες δεν είναι πραγματικά αλλά “φυτευτά”, για να αποσπάσουν την προσοχή του κόσμου από τα οικονομικά μέτρα! Προφανώς οι κακοί ξένοι θέλουν να μας ληστέψουν και προσπαθούν να μας αποσπάσουν την προσοχή ώστε να μην το καταλάβουμε…

Την Κυριακή πάλι γράφει ο Γιανναράς ότι την κρίση την φτιάξαν και πάλι οι κακοί ξένοι για να μας αναγκάζουν να δεχθούμε τις δικές τους λύσεις στα εθνικά μας θέματα…

Σε εκπομπή πάλι του ραδιοφώνου ακούω κάποιον να υπερασπίζεται τους τρομοκράτες και να λέει, τι κιαν σκοτώθηκαν κάποιοι; Και ο Παναγούλης δεν ήθελε να σκοτώσει τον Παπαδόπουλο και αν και απέτυχε σήμερα τιμάται για αυτήν του την πράξη; Έτσι στο μέλλον θα τιμώνται και οι τρομοκράτες από την μέλλουσα να έρθει (ουράνια) βασιλεία…

Η τρομοκρατία είναι αντίσταση απέναντι στο κακό κράτος που σκοτώνει αδιάκριτα…

Και σαν να μην φθάνουν όλα αυτά διαβάζω σε γραπτά φίλων που απευθύνονται σε μένα για την σωτηρία που μας φέρνει η Ανάσταση του Χριστού… Ξύλινα λόγια από ανθρώπους που είναι ζωντανοί!

Ναι και πάλι η ελληνική κοινωνία είναι διχασμένη, πάλι ζωντανεύει η ιδεοληψία, πάλι συγκρούεται ο κόσμος των ιδεών με τον κόσμο του λόγου.

Λοιπόν ξυπνάω και λέω, όχι αυτήν την φορά τα πράγματα δεν θα είναι μοιρασμένα. Όλοι εσείς που φαντασιώνεστε εχθρούς και σωτηρίες θα μείνετε στην άκρη. Ποτέ άλλοτε οι Έλληνες δεν ήταν τόσο υποψιασμένοι. Δεν θα αναφωνήσουμε σαν τους θλιβερούς προγόνους μας, όταν αποβιβαζόταν ο βασιλιάς Κωνσταντίνος στον Πειραιά, νομίζω το 1920, έτσι θέλαμε και τον φέραμε, ενώ ήταν ξεκάθαρο ότι αυτή η επιλογή θα έστρεφε τους συμμάχους εναντίον μας. Δεν θα αναβιώσει αυτός ο εφιάλτης.

Αν κάποιος θέλει να προσευχηθεί για την σωτηρία της Ελλάδας, ας παρακαλέσει να εξαφανισθούν οι “σωτήρες” της!

Pink Floyd

Παρακολούθησα το μπαλέτο της Σκάλας του Μιλάνου με μουσική των Pink Floyd στο Μέ-γαρο Μουσικής. Μεγάλη τύχη αυτό το Μέγαρο! Μια ακόμα υπέροχη παράσταση που μου άφησε στην μνήμη εντυπωσιακές εικόνες, που δυστυχώς δεν μπορούσα να αποθανατίσω. Εικόνες που κατά το ειωθός προκάλεσαν πλήθος σκέψεων. Η μουσική. Ροκ της δεκαετίας του 70, ψυχεδελικό. Μουσική σκοτεινή και ο χορογράφος επέλεξε τα πιο σκοτεινά κομμάτια της. Και η χορογραφία ανάλογη. Μουσική και χορογραφία εκφράζουν με τον ήχο και την κίνηση την σκοτεινή, την δύσκολη, την ενστικτώδη πραγματικότητα της ζωής μας. Όλα όσα επιθυμούμε και όλα όσα φοβόμαστε και όλα όσα ελπίζουμε.

Οι χορευτές πολλοί και ο καθένας κουβαλούσε επάνω του ένα κομμάτι από την σκληρή πραγματικότητα της …πεπτωκυίας (κατά τους θεολόγους) ανθρώπινης φύσης. Αυτό όμως που μου έκανε εντύπωση και στάθηκε η αφορμή για το κείμενο αυτό ήταν το γεγονός ότι παρόλη την ασυναρτησία των κινήσεων, το σύνολο των 32 χορευτών εμφάνιζε μια κοινή κίνηση, ένα ρυθμό, μια συνεργασία. Ενώ μέσα στην κίνηση των ατόμων εκφραζόταν η προσωπική ασυναρτησία, ο κατακερματισμός της ανθρώπινης ψυχής, το σύνολο έβγαζε μια συνεργασία!

Σκέπτομαι, όταν οι άνθρωποι μαθαίνουν να εκφράζουν και να σωματοποιούν τα συναισθήματά τους, ειδικά τα σκοτεινά και αμαρτωλά, τότε μπορούν να συντονισθούν μέσα από τις επιταγές της κοινής λογικής. Ασχέτως του πως αισθάνεται ο καθένας μας, από την στιγμή που μπορεί, αισθάνεται ότι δικαιούται να εκφράσει ελεύθερα αυτό που αισθάνεται, και μπορεί αντίστοιχα να αποδεχθεί και την ανάλογη έκφραση του άλλου, τότε μπορεί να συντονισθεί με τον άλλο πάνω σε κοινές αρχές. Το σύνολο μπορεί να εμφανίσει οργανωμένες και συντονισμένες συμπεριφορές που συντονίζονται …από την κοινή λογική. Ας θυμηθούμε για λίγο τον τρόπο που συντονίζονται οι μέλισσες και τα μυρμήγκια για να αντιληφθούμε τι (περίπου) συμβαίνει.

Όταν όμως τα συναισθήματα είναι απαγορευμένα, τότε η καταπίεσή τους αλλοιώνει έτσι την ανθρώπινη συμπεριφορά που αυτή πλέον δεν επιτρέπει την αυθόρμητη και ελεύθερη συνεργασία. Όπως ακριβώς συμβαίνει με το προεντεταμένο σκυρόδεμα. Η προένταση το κάνει πιο σκληρό και δύσκαμπτο. Σκέπτομαι τις στυλιζαρισμένες βυζαντινές εικόνες και τις εκκλησιαστικές τελετές όπου το συναίσθημα είναι απαγορευμένο και αδιανόητο να εκφραστεί σωματικά. Το σώμα υπάρχει, αλλά ως μη υλικό χωρίς (υποτίθεται) αμαρτωλές, διάβαζε συναισθηματικές, παρορμήσεις. Άνθρωποι στραγγαλισμένοι συναισθηματικά και σωματικά, κοινωνίες όπου η επιθυμία είναι καταζητούμενη, αλίμονο σου αν επιθυμήσεις, τέτοιοι άνθρωποι είναι τόσο προεντεταμένοι που δεν είναι δυνατόν να συνεργασθούν.

Τον εκκλησιαστικό χώρο τον περιέγραψα στον Πλανήτη ως σύνολο νησίδων που δεν επι-κοινωνούν μεταξύ τους και πολλοί βρήκαν ευστοχότατη την περιγραφή, γιατί άραγε;

Ελλάδα, κάθε κοινωνική ομάδα είναι έτοιμη να θυσιάσει όλες τις άλλες για χάρη του συμ-φέροντός της. (Οι καθηγητές λέει θα απεργήσουν στις μέρες των πανελληνίων…) Γιατί άραγε.

Η θαυμάσια χορογραφία που είδα προχθές, μου δίνει απαντήσεις.

Ακτίνα φωτός!

Φαίνεται ότι …με άκουσαν! Ή εγώ φέτος δεν άκουσα αρκετά! Ο λόγος είναι για το Χριστός Ανέστη. Νομίζω ότι φέτος δεν έπαιξε τόσο πολύ στα media όσο πέρσι. Μπορεί βέβαια απλώς να μην άκουσα εγώ, αλλά δεν είδα την διακοσμητική κορδέλα με το Χριστός Ανέστη σε κάποιο τηλεοπτικό παράθυρο, κάτι που πέρσι μου έδωσε την αφορμή να γράψω το σχετικό κείμενο. Το πιο πιθανό βέβαια είναι να εξοστρακίστηκε το Χριστός Ανέστη λόγω της Μεγαλοβδομαδιάτικης κατάστασης της χώρας.

Συνέβη όμως και κάτι άλλο. Πολλοί γνωστοί μου δίστασαν να …μου ευχηθούν Χριστός Ανέστη! Αυτό είναι το πρόβλημα με την ενσωμάτωση στις εθνικές μας φαντασιώσεις θρησκευτικών στοιχείων, δεν μπορούμε να βιώσουμε την θρησκεία ως μια προσωπική και μόνο υπόθεση στην οποία ο καθένας μας μπορεί να έχει την δική του άποψη και βίωση.

Ας το ξεκαθαρίσω. Αν με ρωτούσε κανείς σε τι από τα δύο ποντάρεις, στο να αναστήθηκε όντως ο Χριστός ή στο να μην αναστήθηκε, θα απαντήσω ότι θεωρώ το δεύτερο πολύ πιο πιθανό δηλαδή το να μην αναστήθηκε. Δεν έχω όμως τίποτα με κάποιον που πιστεύει το πρώτο. Δεν έχω τίποτα με την πίστη γενικά. Η ανάσταση του Χριστού είναι ένα υπερφυσικό γεγονός στο οποίο κάποιος μπορεί κάλλιστα να πιστεύει, όπως βέβαια και να μην πιστεύει. Μπορώ κάλλιστα να καταλάβω κάποιον που λέει ότι χάρηκε πολύ που αναστήθηκε ο Χριστός, όπως καταλαβαίνω και κάποιον που χαίρεται γιατί κέρδισε ο Ολυμπιακός. Και τα δύο ψυχολογικά παιχνίδια είναι που εμένα δεν με ενδιαφέρουν. Παίζω με άλλα…

Όταν λοιπόν συναντώ κάποιον που γνωρίζω ότι πιστεύει στην Ανάσταση, θα του ευχηθώ Χριστός Ανέστη σεβόμενος την πίστη του και αν μου ευχηθεί κάποιος που γνωρίζω ότι πι-στεύει στην Ανάσταση, Χριστός Ανέστη θα του απαντήσω Αληθώς Ανέστη και πάλι σεβόμενος την πίστη του. Στην ζωή τα πράγματα δεν είναι ή άσπρα ή μαύρα και δεν μπορεί κάθε τι να είναι αφορμή για αντιπαράθεση. Με ενοχλεί όμως όταν κάποιος έτσι στο άσχετο μου λέει Χριστός Ανέστη. Δεν με ενοχλεί ούτε ο Χριστός ούτε το ότι κάποιοι πιστεύουν ότι αναστήθηκε, αλλά το γεγονός ότι εθιζόμαστε να λέμε λόγια χωρίς αντίκρισμα, χωρίς να τα εννοούμε, ή και ακόμα χειρότερα αν προσπαθούμε να επιβάλουμε τις απόψεις μας στους άλλους.

Φυσικά αν κάποιος αρχίσει να μου λέει ότι η ανάσταση του Χριστού μας …έσωσε, θα φάει πόρτα! Γιατί είναι άλλο η πίστη σε ένα υπερφυσικό γεγονός και άλλο η πίστη σε ένα παραλογισμό. Γιατί αυτό είναι το παιχνίδι που παίζουν οι θρησκείες. Με άλλοθι τα πραγματικά ή υποτιθέμενα υπερφυσικά γεγονότα μας πασάρουν τις πιο παράλογες διδασκαλίες.

Μια κοινωνία λοιπόν που εθίζεται να ανέχεται ένα παραλογισμό του τύπου Ο “Χριστός σώζει” είναι ώριμη να περάσει το χείλος του γκρεμού πιστεύοντας ότι ο από μηχανής θεός, τέλος πάντων με κάποιο τρόπο, θα την σώσει. Η ελληνική κοινωνία είναι ολοπρόθυμη να ακούσει για τέτοιου είδους σωτηρία, αγωνίζεται με νύχια και δόντια για να παραμείνει πιστή στα μυθεύματά της, αλλά έκανε ένα τραγικό λάθος. Θέλησε να έχει ως νόμισμα το ευρώ… Πάντα μεταξύ των πολλών άλλων, ευρώ και κληρικοί και θεολόγοι, που λένε ότι παραμύθια θέλουν στα παράθυρα ή στα σχολεία, δεν είναι συμβατά.

Και ο λογαριασμός στο τραπέζι!