Μια κεντρική μου άποψη είναι ότι το μόνο που ενώνει τους ανθρώπους απανταχού της Γης είναι οι νόμοι του σύμπαντος. Επομένως αν κατανοήσουμε τον τρόπο με τον οποίο επηρεάζουν την διαμόρφωση των ανθρώπων μπορούμε να δημιουργήσουμε μια βάση πάνω στην οποία μπορούν να συναντηθούν και να συνεργαστούν οι άνθρωποι όλου πλανήτη.
Μέσα σε αυτήν την λογική έγραφα στην προηγούμενη ανάρτηση ότι δεν υπάρχει μια κοινή για όλους ηθική. Μια τέτοια τοποθέτηση πολλοί την αντιλαμβάνονται ως άρνηση αυτής καθ’ αυτής της ηθικής, κάτι που είναι λάθος και με την ανάπτυξη που έχω κάνει στο τελευταίο βιβλίο προσπαθώ να εξηγήσω γιατί είναι ένα λάθος τόσο σύνηθες. Η γεωγραφία διαμορφώνει διαφορετικούς πολιτισμούς και διαφορετικές θρησκείες και αυτοί με την σειρά παράγουν ανθρώπους με διαφορετική διαμόρφωση (set up). Η διαφοροποίηση αυτή εξειδικεύεται διαρκώς από τις μεγαλύτερες ανθρώπινες ομάδες μέχρι τον καθένα προσωπικά, διαμορφώνοντας διαφορετικές ηθικές.
Όσο οι κοινωνίες και οι άνθρωποι μένουν στις γνώσεις του παρελθόντος, όπου δεν υπήρχε άμεση επικοινωνία μεταξύ των πολιτισμών, των λαών και των ανθρώπου όπως συμβαίνει σήμερα, οι άνθρωποι και οι κοινωνίες τείνουν να ταυτίζουν την δική τους ηθική με την Ηθική γενικότερα. Όταν λοιπόν κάποιος τους πει ότι δεν υπάρχει τέτοια Ηθική βιώνουν ότι αμφισβητείται η ηθική γενικά άρα και η δική τους ηθική. Αυτή η αμφισβήτηση δεν πηγάζει από …εμένα, μακάρι να είχα τέτοια …επιδραστικότητα. Εγώ απλά την καταγράφω. Τελικά το αποτέλεσμα της άμεσης επικοινωνίας των λαών και των ανθρώπων είναι ο εν γένει ηθικός αποπροσανατολισμός.
Αυτός δεν αποδεικνύει την ανυπαρξία ηθικής αλλά του κατακερματισμού της ηθικής η οποία εκφράζει τις θετικές και αρνητικές πλευρές των ατόμων και των κοινωνιών. Με την έννοια αυτή, βλέποντας τα ηθικά προτάγματα των ανθρώπων και των κοινωνιών καταλαβαίνει κανείς πολλές πτυχές τους που αλλιώς μένουν στις σκιές. Τα ηθικά προτάγματα μεγάλου μέρους της ελληνικής κοινωνίας φωτίζουν τα σκοτεινά της σημεία και δίδουν απαντήσεις σε πολλά ερωτηματικά.
Για να είμαι ειλικρινής τις σκέψεις αυτές αρχικά τις έκανα με αφορμή την λεγόμενη υπόθεση Λαζαρίδη αλλά αμέσως τις συνδύασα με την υπόθεση των Τεμπών, και θα τις αναπτύξω σε επόμενα σημειώματα.
Για τις αιτίες του κακού και την πολιτική
Δεν θα πρόσεχα την υπόθεση του Μακάριου Λαζαρίδη αν δεν έπεφτε στην αντίληψή μου το ότι κατηγορείται τον διορισμό του το 2007 σε κάποια θέση χωρίς να έχει το κατάλληλο πτυχίο… Για την πολιτική διάσταση του θέματος το μόνο που έχω να πω είναι ότι δεν μου άρεσε καθόλου η αντίδρασή του και εν γένει η διαχείριση του θέματος. Για μένα το σημαντικό είναι ότι για άλλη μια φορά φάνηκε το ήθος μιας μεγάλης πλειοψηφίας της ελληνικής κοινωνίας.
Όλα αυτά αποκαλύπτουν το ήθος και την ηθική μεγάλου μέρους της ελληνικής κοινωνίας, αλλά και δίνουν μια εξήγηση για το ανεπίλυτο των επιλύσιμων προβλημάτων της. Είναι μια ηθική που λειτουργεί με “αντικειμενικά” κριτήρια, που απαλλάσσει τους ανθρώπους από την βάσανο του ελέγχου της απόδοσης των κριτηρίων αυτών. Έτσι τα αντικειμενικά κριτήρια έχουν θα λέγαμε υπερβατικό χαρακτήρα.
Και από εδώ αρχίζουν τα δύσκολα: η ζωή, η κοινωνία, οι άνθρωποι, δεν είναι “αντικειμενικές” οντότητες, οπότε πρέπει διαρκώς να ανακαλύπτουν ή να δημιουργούν τρύπες σε αυτήν την αντικειμενική ηθική. Στο τέλος καταλήγουμε να έχουμε ένα κυκεώνα ειδικών περιπτώσεων και εξαιρέσεων, ένα ατέλειωτο ναι μεν αλλά. Και επειδή όλοι αξιοποιούμε κάποια τρύπα, γινόμαστε συνένοχοι και δημιουργικά ανεκτικοί.
Θα ομολογήσω μια δική μου …τρύπα. Όταν ήταν να κάνω το διδακτορικό μου διαπίστωσα ότι για να μπορέσω να το καταθέσω χρειάζομαι πτυχίο ξένης γλώσσας επιπέδου Lower. Είπα οκ. Γιατί πίστευα ότι έχω, άλλωστε μεγάλο μέρος της βιβλιογραφίας μου ήταν στα αγγλικά. Ναι αλλά όταν ήρθε η ώρα διαπίστωσα ότι μάλλον το είχα πετάξει. Είχαν περάσει 35 χρόνια! Έψαξα για το φροντιστήριο που πήγαινα και διαπίστωσα ότι το πτυχίο που είχα πάρει ήταν απάτη, δεν ήταν αναγνωρισμένο από το Βρετανικό Συμβούλιο. Την ίδια εποχή είχα πάρει και αντίστοιχο πτυχίο στα Γαλλικά που αποδείχθηκε νόμιμο και βρήκα αντίγραφο και έτσι κατέθεσα το διδακτορικό. Δεν έχω μιλήσει ποτέ γαλλικά, δεν έχω διαβάσει ούτε ένα άρθρο στα γαλλικά, δεν υπάρχει τίποτα στα γαλλικά στην βιβλιογραφία μου, αλλά για το ελληνικό δημόσιο ήμουν γαλλομαθής και επομένως άξιος να πάρω διδακτορικό.
Τα τελευταία χρόνια κάτι έχει αλλάξει και η χώρα έχει προχωρήσει, κυρίως λόγω της ψηφιακής επανάστασης που τείνει να κάνει τα “αντικειμενικά” όντως αντικειμενικά. Πολύ λιγότερο από ότι θα μπορούσε, γιατί τα “αντικειμενικά” κριτήρια για ορισμένους -συνήθως προοδευτικούς- έχουν υπερβατικό, σχεδόν θεολογικό χαρακτήρα. Η προσαρμογή στην πολυπλοκότητα της ζωής απαιτεί προσπάθεια και κόπο πολύ και μεγάλη ικανότητα. Δεν χρειάζεται να επιχειρηματολογήσω πολύ για να πω ότι τα χαρακτηριστικά αυτά είναι δυσεύρετα σε κάθε κοινωνία και επομένως σε όλες τις χώρες και ενδεχομένως πιο ειδικά στην χώρα μας, η πλειοψηφία των “λαϊκών” πολιτικών, αγαπούν τα αντικειμενικά κριτήρια και τις εν δυνάμει τρύπες τους.
Φαίνεται όμως ότι κάποιες φορές αυτή η προτίμηση και οι δυνατότητες που τους προσφέρουν οι τρύπες γίνονται μπούμερανγκ…
Τελικά τι σημαίνει δικαίωση;
Ολοκληρώνω τον προβληματισμό μου για την ηθική υπόσταση μεγάλης μερίδας των συμπολιτών μας με αφορμή την υπόθεση των Τεμπών. Για την ουσία δεν μπορώ να πω κάτι, παρόλο που έχω κάποιες απόψεις, κάποια μου φαίνονται περισσότερο πιθανά από κάποια άλλα. Αυτές οι απόψεις δεν έχουν ενδιαφέρον. Τις σκέψεις μου κινητοποίησαν κάποιες φράσεις που άκουσα από πολλούς και διάφορους, γονείς, δικηγόρους, κ.α.
«Δεν θα σταματήσουμε να αγωνιζόμαστε μέχρι την δικαίωση των παιδιών μας, μέχρι να αποδοθεί δικαιοσύνη».
Μέσα σε μια φράση δύο τεράστια ζητήματα που περιγράφουν γλαφυρά την ηθική υπόσταση αυτών που τα λένε και αυτών που τα αποδέχονται και τα οποία εμένα μου σηκώνουν την τρίχα κυριολεκτικά.
Τι σημαίνει δικαίωση των παιδιών, των παιδιών που έχασαν την ζωή τους σε ένα τραγικό δυστύχημα, από αυτά που συμβαίνουν πολλές φορές στην ζωή;
Μήπως θα επανέλθουν στην ζωή; Προφανώς όχι. Τι σημαίνει λοιπόν δικαίωση; Μόνο μια απάντηση έχει νόημα: το καλό που θα προκύψει ως αποτέλεσμα του θανάτου τους να αντισταθμίζει, έστω μερικώς, την οδύνη της απώλειά τους. Και ποιο είναι το καλό το οποίο θα ήθελαν, οι διαλαλούντες την ως άνω πρόθεσή τους, να προκύψει; Στην βέλτιστη εκδοχή του …να παραιτηθεί η κυβέρνηση! Δηλαδή οι άνθρωποι αυτοί μοιάζουν να είναι πρόθυμοι να θυσιάσουν ακόμα και τα παιδιά τους για να πέσει η κυβέρνηση.
Εξίσου προφανώς θα αρνηθούν κάτι τέτοιο, αλλά δεν θα αλλάξουν την τοποθέτησή τους γιατί απλά ταυτίζουν την δικαίωση με την εκδίκηση, συνδέουν την δικαίωση με το θυμό τους, δικαιώνονται όταν μπορούν να βρουν ένα εξιλαστήριο θύμα που να εκτονώνει τον θυμό τους. Το δίκαιο είναι αυτό που ικανοποιεί την οργή και την διάθεση για εκδίκηση…
Αλλά υπάρχει και το άλλο ζήτημα, ζητούν να αποδοθεί δικαιοσύνη, μόνο που δικαιοσύνη είναι αυτό που οι ίδιοι έχουν αποφασίσει ότι είναι δίκαιο. Μέσα στο μυαλό τους και σε κάθε πτυχή των εκδηλώσεών τους έχουν δικάσει, καταδικάσει και απλά αναμένουν την επιβολή της ποινής. Είναι η απόλυτη έκφραση της θρησκευτικής και της αριστερής ορθοδοξίας, όπως την έχω περιγράψει σε προηγούμενες αναρτήσεις μου και εξηγώ αναλυτικά στην εισαγωγή του νέου βιβλίου μου.
Η πλειοψηφία της ελληνικής κοινωνίας είναι θρησκευτικά και προοδευτικά ορθόδοξη εξ ου και η περίεργη μίξη που παρατηρούμε στους πολιτικούς χώρους.
Υπάρχει μια σειρά ιστοριών που προβάλλονται κατά καιρούς σε επαναλήψεις από το MAK TV που περιγράφουν διάφορα αεροπορικά δυστυχήματα. Εκεί βλέπει κανείς ότι κάθε δυστύχημα γίνεται αφορμή μελέτης και αλλαγών ώστε να βρεθούν τα αίτια και να ληφθούν τα κατάλληλα μέτρα ώστε να μην επαναληφθούν τα ίδια δυστυχήματα. Η μόνη δικαίωση, κατά την γνώμη μου, είναι η αναζήτηση των πραγματικών αιτίων που είναι μία: ένας ακατάλληλος άνθρωπος ήταν σε μια υπεύθυνη θέση. Ο πραγματικός ένοχος είναι ο τρόπος που στελεχώνεται και λειτουργεί το δημόσιο, που επέτρεψε αυτός ο άτυχος να προκαλέσει τόση δυστυχία και πόνο σε άλλους συνανθρώπους του.
Ένα δημόσιο που θεωρεί ότι ξέρω γαλλικά, όπως έγραφα στο προηγούμενο σημείωμα, επειδή έχω ένα χαρτί που πήρα 35 χρόνια πριν από την στιγμή που το παρουσίασα και μια κοινωνία που αδιαφορεί για το έργο που κάνει κάποιος και ενδιαφέρεται μόνο για τον αν έχει ένα -οποιοδήποτε- πτυχίο. Θεωρώ εξόχως πιθανό ότι ο μοιραίος σταθμάρχης είχε όλα τα τυπικά προσόντα…
Ζώντας στην Αθήνα και βλέποντας τι γίνεται γύρω μου αισθάνομαι το χάσμα να μεγαλώνει δραματικά, ανάμεσα σε αυτούς που αναζητούν δικαίωση της αδυναμίας τους να προσαρμοσθούν στην απαιτητική πραγματικότητα ψάχνοντας για εξιλαστήρια θύματα και αντίστοιχους σωτήρες και σε αυτούς που αδιαφορούν και προχωρούν.
Αυτό το χάσμα δεν γίνεται να μην βρει τρόπο έκφρασης...
