4. Καρυάτιδες 2

 

Στην ανάρτηση νούμερο 1 έγραψα για τα ανάμικτα συναισθήματα που μου προκάλεσε η παρακολούθηση της σχετικής θεατρικής παράστασης, συναισθήματα που πήραν γρήγορα αρνητική χροιά και προκάλεσαν έντονο προβληματισμό. Αντιλήφθηκα ότι το έργο προσπαθεί να αξιοποιήσει το γενικότερο ρεύμα που προκάλεσε το ατύχημα στα Τέμπη. Να αξιοποιήσει το κύμα λαϊκισμού που σαρώνει εδώ και 15 χρόνια ένα μεγάλο μέρος της ελληνικής κοινωνίας, ενός σαφώς πλειοψηφικού ρεύματος το οποίο βρήκε διέξοδο με αφορμή το ατύχημα στα Τέμπη.

Όπως είπα λαϊκισμός είναι η αντικατάσταση του χαώδους χαρακτήρα που έχει το φαινόμενο της βιολογικής και κοινωνικής ζωής στον πλανήτη Γη από απλούς και εύκολους κανόνες που να ευνοούν κυρίως τις κοινωνικές ομάδες που δεν έχουν τα εφόδια να επιβιώσουν στον πραγματικό χαοτικό κόσμο. Οι κανόνες του λαϊκισμού είναι κομμένες και ραμμένες στα μέτρα των πελατών του. Οι άνθρωποι ακολουθούν τις λαϊκιστικές εκδοχές όχι γιατί τις πιστεύουν αλλά γιατί πιστεύουν ότι εξυπηρετούνται τα συμφέροντά τους. Μια στοιχειώδης οικονομική ανάλυση μας δείχνει ότι οι λαϊκιστές, όλοι μαζί βυθίζουν προς τα κάτω την κοινωνία.

Η αμείλικτη αυτή αλήθεια συγκαλύπτεται όσο υπάρχει εισροή πλούτου από το εξωτερικό, πλούτος που επιτρέπει τους πελάτες των λαϊκιστών να μένουν ευχαριστημένοι. Όταν τέτοιες καταστάσεις διαρκούν πολύ χρόνο, τότε αυτή η εισροή πλούτου προκαλεί εθισμό και μετατρέπεται, σιωπηλώς, σε αδιαπραγμάτευτο δικαίωμα. Για να γίνει κάτι τέτοιο ένας τρόπος υπάρχει, να εξαφανισθεί η προσωπική ευθύνη και να μετατεθεί στους (εξίσου λαϊκιστές) διαχειριστές του πλούτου σε συνδυασμό με ένα κανιβαλισμό. Ο πελάτης που μπορεί να βάλει το πιστόλι στο τραπέζι, απαιτεί και ενδεχομένως και σκοτώνει είτε μεταφορικά, ενίοτε και κυριολεκτικά προκειμένου να πάρει το μεγαλύτερο κομμάτι της πίτας.

Για να λειτουργήσουν όλα αυτά είναι απαραίτητη η πίστη στην ύπαρξη της μεγάλης πίτας που κάποιος άλλος την παράγει και άλλος έχει το μαχαίρι και την μοιράζει. Οι πελάτες του λαϊκιστή δεν θεωρούν ότι έχουν συμμετοχή ή ευθύνη είτε στην παραγωγή είτε στην μοιρασιά της πίτας, και προπάντων δεν δέχονται την ευθύνη ότι αν πάρουν αυτοί μεγάλο κομμάτι, κάποιοι άλλοι θα πάρουν μικρότερο. Επομένως για τους λαϊκιστές και τους πελάτες τους είναι αναγκαίο να εξαφανιστεί από το προσκήνιο ο ενδιάμεσος κοινωνικός και παραγωγικός χώρος ανάμεσα στην κορυφή και την βάση. Αυτή η μαγική εξαφάνιση εξυπηρετεί και πολλούς άλλους ενδιαφερόμενους, ο νοών νοείτο.

Στην πραγματικότητα η αλληλουχία τέτοιων καταστάσεων οφείλεται στην αποτυχημένη, για τα τωρινά δεδομένα, δόμηση του πολιτικού συστήματος, στην αποτυχία της δυτικού τύπου δημοκρατίας. Η άποψη αυτή είναι αποτέλεσμα μακροσκελούς ανάλυσης που δεν είναι της ώρας. Μια κριτική λοιπόν του τρόπου δόμησης της δημοκρατίας είναι ευχής έργον, μπορεί κάποτε να οδηγήσει σε κάτι καλύτερο . Η απόδοση όμως της αποτυχίας στα πρόσωπα και η γελοιοποίησή τους είναι καταστροφική. Είναι μια διαδικασία συγκάλυψης των βαθύτατων προβλημάτων που ροκανίζουν την επιβίωση των κοινωνιών της δύσης αλλά και της ελληνικής κοινωνίας.

Αν λες ότι για τα Τέμπη φταίει ο Υπουργός ή ο Πρωθυπουργός σκάβεις τον λάκκο σου, γιατί εσύ ψήφισες την συγκεκριμένη και όλες τις προηγούμενες ηγεσίες και το λες μόνο και μόνο για να απαλλάξεις τον εαυτό σου από τις ευθύνες σου.

Το σχεδόν εγκληματικό στοιχείο της παράστασης των Καρυάτιδων ήταν η γελοιοποίηση της πολιτικής ηγεσίας και η ταύτισή της με κάποιας μορφής εγκληματική οργάνωση χωρίς ίχνος κριτικής γιατί συγχέει την απόδοση κατηγοριών με την κριτική. Ακόμα και αν στην κορυφή της εξουσίας βρεθεί ένας εγκληματίας το να εξαντλείται κανείς στην εφεύρεση μειωτικών και άλλων αρνητικών χαρακτηρισμών δεν συνιστά κανενός είδους κριτική και εξασφαλίζει την διαδοχή από μια άλλη εξίσου «εγκληματική» εξουσία.

Κριτική είναι να αναζητήσει κανείς τις αιτίες, τουτέστι στο ιδεολογικό υπόβαθρο του τρόπου δόμησης της εξουσίας και την επεξεργασία ενός τρόπου που θα μειώνει τις πιθανότητες στην κορυφή τους να είναι πρόσωπα πρόσφορα προς γελοιοποίηση. Οι Καρυάτιδες πετυχαίνουν εκεί που απέτυχαν οι μακροχρόνιοι και αιματηροί αγώνες των αριστερών και των αριστεριστών: την διάλυση του δυτικού δημοκρατικού πολιτεύματος. Δεν πιστεύω ότι ο συγγραφέας τους είχε τέτοια διάθεση, αλλά μάλλον η πολιτική σκέψη στην Ελλάδα δεν απογαλακτίστηκε από τον “προοδευτισμό” της μαρξιστικής ιδεολογίας ούτε από τον ηθικισμό των “χριστιανικών οργανώσεων”

Στο έργο αυτό, η τελευταία άγαλμα - Καρυάτις που βρίσκεται στο Βρετανικό Μουσείο επιστρέφει στην Ελλάδα και τοποθετείται στο γραφείο της Υπουργού Πολιτισμού. Αυτή είναι τόσο ηλίθια που χωρίς να το καταλάβει την γκρεμίζει από το βάθρο της και την καταστρέφει. Από το σημείο αυτό και μετά αρχίζει μια “αστεία” ίντριγκα απόκρυψης της ευθύνης και ρεσιτάλ ηλιθιότητας και ανηθικότητας της πολιτικής ηγεσίας που τελικά η καταστροφή φορτώνεται σε δύο άσχετους νέους. Το έργο τελειώνει με μια απίστευτη ηθικολογία για το ότι πρέπει να είμαστε καλοί άνθρωποι και να μην κάνουμε τέτοια…

Συνεχίζεται

3. Λαϊκισμός και ιδεολογίες

3.      Λαϊκισμός και ιδεολογίες

Πριν λίγες μέρες παρακολούθησα μια άλλη παράσταση που με έκανε να σκεφτώ ακόμα περισσότερο το θέμα της προηγούμενης ανάρτησης. Αξιοσημείωτο είναι ότι έφυγα για το θέατρο μόλις την τέλειωσα. Το Μεγάλο μας Τσίρκο, στο Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού είναι μια μουσική παράσταση που κάνει αναδρομή στην ιστορία της Ελλάδας. Γραμμένη στα τελευταία χρόνια της χούντας το έργο κτίζεται πάνω στον καμβά της μαρξιστικής ανάγνωσης της ιστορίας, που είναι εμφανώς ξεπερασμένη, για όσους έχουν μια σχετική γνώση.

Παρακολουθώντας λοιπόν αυτήν την ανάγνωση της ελληνικής ιστορίας συνειδητοποίησα ότι η μαρξιστική ιδεολογία, αλλά τελικά και κάθε ιδεολογία κάνει αυτό ακριβώς που περιέγραψα στην προηγούμενη ανάρτηση ότι κάνει ο λαϊκισμός. Κουτσουρεύει την ζωή για χάρη κάποιου φιλοσοφικού, θρησκευτικού, οικονομικού ή ότι άλλο σχήματος. Δεν είναι όλες οι ιδεολογίες ίδιες, άλλες είναι πιο κοντά στην ζωή και άλλες μακρύτερα, άλλες εξαφανίζονται και άλλες μεταλλάσσονται και επιβιώνουν περισσότερο. Ένα είναι όμως βέβαιο ότι όλες στο τέλος αποτυγχάνουν να εκπληρώσουν τις επαγγελίες τους.

Οι αριστεροδέξιες ιδεολογίες που κυριάρχησαν μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο δημιούργησαν αυτό που λέμε δυτική δημοκρατία, αλλά όλα δείχνουν ότι έφθασαν στα όριά τους. Οι αριστερές έχουν τελειώσει εδώ και καιρό και στις μέρες μας σβήνουν και οι δεξιές και από παντού αναδύεται ο λαϊκισμός…

Θα πει κανείς αν είναι έτσι τι διαφορά έχει μια ιδεολογία από τον λαϊκισμό; Μεγάλη, πολύ μεγάλη. Η ιδεολογία είναι μια πλατφόρμα πάνω στην οποία μπορούν να ανεβούν οι κοινωνίες και να οδηγηθούν κάπου, δίνοντας κίνητρο στους ανθρώπους να βγάλουν τον καλύτερο εαυτό τους συνεργαζόμενοι μεταξύ τους. Ακόμα και όταν θυσιάζονται πολεμώντας τους αντιπάλους τους, αυτή η πράξη έχει ένα κάποιο θετικό πρόσημο, την θυσία. Ο αριστεροδέξιος λαϊκισμός καθώς δεν έχει κάποιο ιδεολογικό υπόβαθρο αφήνει τον καθένα να αντιμετωπίσει μόνος του τον εχθρό. Ο λαϊκισμός πάντα τρέφεται από κάποιον εχθρό.

Τα παραπάνω είναι συνειδητά απλουστευτικά, δεν γίνεται αλλιώς, ελπίζω όμως να δίνουν μια ιδέα του τι σκέπτομαι. Σήμερα ο λαϊκισμός ξεπροβάλει απειλητικά από παντού γιατί πλέον δεν υπάρχει μια κάποια ιδεολογία που να κινητοποιεί σημαντικά τμήματα του πληθυσμού. Όλες οι ιδεολογίες έχουν χρεωκοπήσει γιατί έχουν απομακρυνθεί από την ζωή. Οι τρέχουσες ιδεολογίες έχουν την απαρχή τους στο νευτώνειο κοσμοείδωλο. Αν και η επιστήμη το έχει ξεπεράσει εδώ και περισσότερα από 100 χρόνια, δεν έχει εμφανισθεί μια πολιτική ιδεολογία που να ενσωματώνει την νέα κατάσταση, το άρρητο στοιχείο της φύσης που περιγράφω στο σχετικό βιβλίο μου.

Και όμως είναι δυνατό να υπάρξει κάτι διαφορετικό τις βασικές αρχές του τις περιγράφω στο νέο μου βιβλίο Το σύμπαν ομιλεί για την ανθρώπινη φύση, όμως επί του παρόντος θα προσπαθήσω να παρουσιάσω το φαινόμενο της χρεωκοπίας των ιδεολογιών και της ανάδυσης του λαϊκισμού στα επίκαιρα γεγονότα που προανέφερα στην πρώτη επί του θέματος ανάρτηση.

Θα αριθμήσω αυτές τις αναρτήσεις για να παραπέμπω σε αυτές.

Συνεχίζεται

2. Λαϊκισμού το ανάγνωσμα

 

Λαϊκισμού το ανάγνωσμα

Η έννοια του λαϊκισμού προφανώς έχει πολλές παραλλαγές. Για μένα έχει ένα σαφή ορισμό που έχει πολλαπλά πεδία εφαρμογής. Λαϊκισμός είναι η άρνηση της πραγματικότητας και πληρότητας του κόσμου, του ανθρώπου και της ζωής και αντικατάστασή της από ένα απλουστευμένο μερικό υποκατάστατο. Ο κόσμος, ο άνθρωπος, η ζωή είναι καταστάσεις εξαιρετικά πολύπλοκες, δυσνόητες και συχνά οδυνηρές. Ο λαϊκισμός στην θέση τους επαγγέλλεται απλές, ξεκάθαρες, εύκολες, ενίοτε και ευχάριστες αντικαταστάτες τους.

Αυτό το μοτίβο της αντικατάστασης του πολύπλοκου, δύσκολου και δυσάρεστου από κάτι απλό εύληπτο και ευχάριστο επιτυγχάνεται κυρίως με δύο τρόπους: είτε με μια προκρούστεια λογική της αφαίρεσης κάθε τι που ενοχλεί είτε με την εστίαση και υπερτονισμό αυτού που θεωρείται ευχάριστο και ωφέλιμο. Ο λαϊκισμός έχει ένα ακόμα γενικό χαρακτηριστικό: προκαλεί κέρδος, πάσης φύσης κέρδος, ανάλογα με το πού εφαρμόζεται. Το κέρδος το καρπούται αυτός που τον προάγει. Επειδή δεν υπάρχει τζάμπα γεύμα, το κέρδος το επιβαρύνεται ο αποδέκτης του λαϊκισμού, μόνο που δεν το πολυκαταλαβαίνει. Συνήθως το πληρώνει έμμεσα και σε βάθος χρόνου.

Γιατί ο λαϊκισμός είναι πάντα απάτη. Γιατί πάντα λέει ψέματα, επαγγέλλεται το ανέφικτο, γιατί πάντα κουτσουρεύει την ζωή, την πολυπλοκότητά της, τον πραγματικό της πλούτο αλλά και την δυσκολία, τον αγώνα και την ευθύνη που απαιτεί ώστε να ανταμείψει τους κόπους και τους αγώνες, την προσπάθεια για την, όποια, επιτυχία. Η επικράτηση των δημαγωγών που επαγγέλλονται τον λαϊκισμό είναι η αρχή του τέλους ενός κύκλου της ζωής…

Ο λαϊκισμός εμφανίζεται παντού όπου υπάρχει ανθρώπινη δραστηριότητα. Πρώτιστα στην πολιτική, την θρησκεία, την οικονομία, την τέχνη, τον έρωτα, την διαχείριση της κοινωνίας, της κοινότητας, της οικογένειας, του ίδιου του εαυτού. Υπάρχουν πετυχημένοι που εκμεταλλεύονται την αποδοχή του λαϊκισμού από τους άλλους ή τον εαυτό τους. Η επιτυχία είναι εφήμερη, διάτων αστέρας. Υπάρχουν και πετυχημένοι που ακριβώς υπερβαίνουν τον λαϊκισμό και η επιτυχία τους έχει διάρκεια και αντοχή.

Στις επόμενες αναρτήσεις θα δούμε τον τρόπο με τον οποίο εμφανίζεται αυτό το μοτίβο σε διάφορα γεγονότα της επικαιρότητας, αρχής γενομένης από τις Καρυάτιδες.

Συνεχίζεται

1. Οι Καρυάτιδες

 Οι Καρυάτιδες

Πριν λίγες μέρες παρακολούθησα την θεατρική παράσταση Καρυάτιδες στο θέατρο Κάππα. Φεύγοντας είχα ανάμικτα αισθήματα και άρχισα να σκέπτομαι. Η παράσταση από θεατρική άποψη ήταν καλή το περιεχόμενό της όμως με προβλημάτισε και με έκανε να σκεφτώ πολλά θέματα. Σταδιακά συνειδητοποίησα ότι μια σειρά από φαινομενικά άσχετα μεταξύ τους γεγονότα είναι βαθιά συνδεδεμένα και όχι μόνο. Όλα μαζί οδηγούν σε ένα συγκεκριμένο τέλος για το οποίο έχω γράψει σε παλιότερες αναρτήσεις, ένα τέλος που το φανταζόμουν κάπως μακρινό.

Κίνημα Τεμπών, Καρυάτιδες, Αγροτικές κινητοποιήσεις, κόμμα Καρυστινού, κόμμα Τσίπρα, απαίτηση του Τράμπ για …Νόμπελ ειρήνης, συζητήσεις για …ειρήνη στην Ουκρανία, απαγωγή Μαδούρο, απαίτηση Αμερικανών για Γροιλανδία και ποιος ξέρει τι άλλο στο άμεσο μέλλον, όλα έχουν κοινό παρονομαστή με πολύ διαφορετικό αριθμητή. Η διαίρεση οδηγεί σε ένα και μόνο αποτέλεσμα στην μεταμόρφωση του πολιτικού συστήματος στην Δύση.

Όλα αυτά τα γεγονότα αλλά και οι πολιτικές εξελίξεις στις μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες  φανερώνουν μια πραγματικότητα: την επικράτηση του λαϊκισμού και συνακόλουθα των δημαγωγών. Ο λαϊκισμός και η δημαγωγία είναι φαινόμενα πολύ πιο πολύμορφα και βαθύτερα από τον τρόπο με τον οποίο χρησιμεύουν οι λέξεις αυτές στις συνήθεις πολιτικές αναλύσεις. Είναι αντίληψη για τον κόσμο, το σύμπαν, τον άνθρωπο, την κοινωνία και την ιστορία. Είναι αντίληψη που τα φέρνει όλα αυτά στα μέτρα ενός αμαθούς, εύπιστου και απογοητευμένου ανθρώπου. Ενός ανθρώπου που η εξέλιξη των γεγονότων έχει τέτοιο εύρος και βάθος ώστε μόνο με πολύ κόπο και προσπάθεια μπορεί να την παρακολουθήσει. Ο κόπος δεν είναι ίδιον του μέσου ανθρώπου.

Ο λαϊκισμός όμως είναι αντίθετος με την φύση του σύμπαντος, είναι καταδικασμένος να αποτύχει. Η αποτυχία του όμως δεν θα μας φέρει στην προτεραία κατάσταση, νέο πολιτικό σύστημα θα αναδυθεί. 

Το νέο μου βιβλίο, Το Σύμπαν ομιλεί για την Ανθρώπινη Φύση, εκδόσεις Αρμός, έχει πάρει τον δρόμο για την έκδοση. Εκεί ο αναγνώστης θα δει ένα κεφάλαιο με τίτλο: Η επανάσταση του αρρήτου, όπου περιγράφω με πλήρη τεκμηρίωση τον πυρήνα του νέου πολιτικού συστήματος, όπου βέβαια δεν γνωρίζω λεπτομέρειες, όμως περιγράφω τις βασικές προκείμενες που πρέπει να πληροί. 

Για την ώρα όμως θα προσπαθήσω να εξηγήσω τον κοινό παρονομαστή πάλι σε μια σειρά από αναρτήσεις που βέβαια έχουν μια συνέχεια.

Συνεχίζεται,